{"id":823,"date":"2023-10-29T13:22:35","date_gmt":"2023-10-29T13:22:35","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/?p=823"},"modified":"2023-10-31T00:36:08","modified_gmt":"2023-10-31T00:36:08","slug":"najdawniejsze-dzieje-nowicy-i-czasy-i-rzeczpospolitej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/2023\/10\/29\/najdawniejsze-dzieje-nowicy-i-czasy-i-rzeczpospolitej\/","title":{"rendered":"Najdawniejsze dzieje Nowicy i czasy I Rzeczpospolitej"},"content":{"rendered":"\n

W przywileju kr\u00f3lewskim z 1359 roku, w kt\u00f3rym Kazimierz Wielki nadaje rycerskiemu rodowi G\u0142adysz\u00f3w dorzecze g\u00f3rnej Ropy (b\u0119d\u0105ce w\u0142asno\u015bci\u0105 kr\u00f3l\u00f3w polskich) pojawia si\u0119 opis teren\u00f3w z czas\u00f3w kiedy wie\u015b Nowica \u2013  wraz z przysi\u00f3\u0142kiem Przys\u0142op \u2013   jeszcze nie istnia\u0142a. Wie\u015b Nowica  powsta\u0142a najprawdopodobniej w ko\u0144cu XV wieku z inicjatywy wspomnianego rodu G\u0142adysz\u00f3w. Pierwszy znany dokument m\u00f3wi\u0105cy o istnieniu Nowicy pochodzi z 1512 roku i zwi\u0105zany jest z wykupieniem so\u0142ectwa w Jod\u0142owej przez \u00f3wczesnego w\u0142a\u015bciciela Nowicy Jana G\u0142adysza[1]<\/a>. Jego ojcem by\u0142 Stanis\u0142aw G\u0142adysz, biecki komornik ziemski; Jan mia\u0142 dw\u00f3ch braci i trzy siostry. Wiadomo, i\u017c w 1486 roku Stanis\u0142aw G\u0142adysz by\u0142 dziedzicem U\u015bcia i teren\u00f3w okolicznych, by\u0142 te\u017c w posiadaniu d\u00f3br ko\u0142o Ryglic (w Kowalowej). Po jego \u015bmierci maj\u0105tek zosta\u0142 podzielony:  wszyscy trzej bracia odziedziczyli U\u015bcie, Jakub i Stanis\u0142aw weszli w posiadanie Smerekowca, Jan \u2013 Nowicy a jedna z c\u00f3rek zarz\u0105dza\u0142a Rop\u0105 i Szymbarkiem[2]<\/a>. Zar\u00f3wno Nowica jaki obecny przysi\u00f3\u0142ek  Przys\u0142op powsta\u0142y znacznie wcze\u015bniej, przy czym wsie powsta\u0142y niezale\u017cnie od siebie i nale\u017ca\u0142y do r\u00f3\u017cnych w\u0142a\u015bcicieli. Zofia Szanter[3]<\/a> jest zdania, i\u017c pocz\u0105tki powstania wie\u015b Nowica zawdzi\u0119cza mieszka\u0144com pobliskiego U\u015bcia. Proces rozwoju osadnictwa kultury wo\u0142osko\u2013ruskiej w najstarszym okresie zwi\u0105zany by\u0142 z wykorzystywaniem okolicznych teren\u00f3w pod wypasy. Wznoszona przez ludno\u015b\u0107 pastersk\u0105 w Unowicy (p\u00f3\u017aniejszej Nowicy) sezonowa zabudowa przekszta\u0142cona zosta\u0142a w niewielk\u0105 osad\u0119 najprawdopodobniej ju\u017c przed lokacj\u0105 wsi. Jedna z nowickich cerkwi za patronk\u0119 ma \u015bw. Paraskewi\u0119. Ten \u2013 rzadki na \u0141emkowszczy\u017anie \u2013 wyb\u00f3r  mo\u017ce \u015bwiadczy\u0107 o zwi\u0105zkach Nowicy z U\u015bciem. W dorzeczu g\u00f3rnej Ropy wzniesiono bowiem jedynie trzy cerkwie pod tym wezwaniem: w U\u015bciu, Kwiatoniu (zwi\u0105zanym z U\u015bciem od 1601 roku) oraz  w Nowicy[4]<\/a>. W nied\u0142ugim czasie po wykupieniu so\u0142ectwa w Jod\u0142owej Jan G\u0142adysz sprzeda\u0142 Nowic\u0119 J\u0119drzejowi i Piotrowi Branickim lub te\u017c utraci\u0142 j\u0105  w wyniku procesu s\u0105dowego \u2013 historycy nie s\u0105 zgodni, co do tego fragmentu historii Nowicy[5]<\/a>. W 1528 roku wie\u015b Nowica maj\u0105ca w\u00f3wczas nazw\u0119 Uniewicze wymieniona zostaje jako jedna z wsi nale\u017c\u0105ca do rodu Branickich. R\u00f3\u017cnice w zapisie wsi Nowica wynikaj\u0105 ze stosowania na przestrzeni lat (wiek\u00f3w) r\u00f3\u017cnych form: Uniewicze, Unowice, Unowica, Hunowica, Hunowice. Przy czym ostatni zapis wsi pod nazw\u0105 \u201eUnowice\u201d pochodzi z lat 1740\u20131742; w tym czasie i du\u017co wcze\u015bniej stosowano tak\u017ce r\u00f3wnolegle form\u0119 zapisu \u201eNowica\u201d (\u015bwiadczy o tym spos\u00f3b okre\u015blania \u00f3wczesnych so\u0142tys\u00f3w wsi: w 1600 roku: Stec Nowicki; w 1611 roku Iwan Nowicki; w 1646 roku Stefan Nowicki). W 1599 roku Samuel Branicki z Ruszczy sprzeda\u0142 Janowi Potockiemu, podstaro\u015bcie bieckiemu,  tzw. \u201ekres klimkowski\u201d: wie\u015b Nowic\u0119 wesp\u00f3\u0142 z Leszczynami, Bielonk\u0105 (dzisiejsza Bielanka), \u0141osiem, Klimk\u00f3wk\u0105 i Kunkow\u0105[6]<\/a>.  Trzej wnukowie Jana Potockiego (synowie Adama) odziedziczyli po \u015bmierci ojca w 1646 roku wspomniane dobra: Hunowice i Bielank\u0119 oddziedziczy\u0142 Jan, Klimk\u00f3wk\u0119 i Kunow\u0105 \u2013 Jerzy, Leszczyny i \u0141osie \u2013 Wac\u0142aw (znany poeta doby baroku).  Finalnie w 1680 roku Jan i Wac\u0142aw przekazali swoje dobra (za wyj\u0105tkiem \u0141osia) swemu bratu Jerzemu. Po \u015bmierci Jerzego Potockiego maj\u0105tkiem zarz\u0105dza\u0142y kolejno: wdowa po nim Urszula z Gli\u0144skich Potocka, a po jej \u015bmierci c\u00f3rka Marianna \u2013 \u017cona Kaspra Wojakowskiego, stolnika przemyskiego. O w\u0142a\u015bcicielach kresu Klimkowskiego w okresie od 1721 roku tak pisze Z. Szanter[7]<\/a>: \u201eW 1721 roku w\u0142a\u015bcicielem by\u0142 Kasper na Rzeplinie Wojakowski. Ten, wraz z synem Micha\u0142em, sprzeda\u0142 w 1722 roku Nowic\u0119 i Leszczyny, a trzy lata p\u00f3\u017aniej tak\u017ce Bielank\u0119, Klimk\u00f3wk\u0119 i Kunkow\u0105 Stanis\u0142awowi \u0141\u0119towskiemu, chor\u0105\u017cemu krakowskiemu i s\u0119dziemu grodu bieckiego. W wizytacji z 1744 roku jako w\u0142a\u015bciciele Nowicy odnotowani s\u0105 \u0141\u0119towscy. Po podziale maj\u0105tku w roku 1752 oddziedziczy\u0142a j\u0105 wnuczka Stanis\u0142awa, Joanna, i wnios\u0142a w posagu do ma\u0142\u017ce\u0144stwa z Tadeuszem Siedleckim, podstolim przemyskim. W wizytacji z 1761 roku jako w\u0142a\u015bciciel wymieniany jest Tadeusz Siedlecki, a w wizytacji z 1771 roku \u2013 Siedlecki, cze\u015bnik pilzne\u0144ski. Pod koniec XVIII wieku w\u0142a\u015bcicielk\u0105 kresu sta\u0142a si\u0119 Anna z Siedleckim Paw\u0142owska, przypuszczalnie c\u00f3rka Joanny i Stanis\u0142awa\u201d[8]<\/a>. Ju\u017c od czas\u00f3w G\u0142adysz\u00f3w i Branickich w\u0142adz\u0119 nad mieszka\u0144cami swoich wsi w\u0142a\u015bciciele sprawowali mi\u0119dzy innymi poprzez system s\u0105d\u00f3w (zwanych s\u0105dami w\u00f3jtowskimi, so\u0142tysimi, wielkimi, rugowymi, gajnymi)[9]<\/a>. Pierwszy spisany zesp\u00f3\u0142 dokument\u00f3w zachowa\u0142 si\u0119 dopiero z czas\u00f3w gdy w\u0142a\u015bcicielami omawianych miejscowo\u015bci byli Potoccy: by\u0142a to, cytowana  Ksi\u0119ga s\u0105dowa kresu Klimowskieg<\/em>o, kt\u00f3ra zawiera postanowienia s\u0105dowe wesp\u00f3\u0142 z dekretami z okresu 1600\u20131762[10]<\/a>. W publikacji tej znajduj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c informacje dotycz\u0105ce obyczaj\u00f3w mieszka\u0144c\u00f3w, a tak\u017ce ciekawostki dotycz\u0105ce powi\u0105za\u0144 rodzinnych i przezwisk, kt\u00f3re z up\u0142ywem czasu ewoluowa\u0142y w nazwiska mieszka\u0144c\u00f3w[11]<\/a>.  W XVII wieku posiedzenia s\u0105du odbywa\u0142y si\u0119 \u2013  w obecno\u015bci dziedzica lub jego pe\u0142nomocnika czy dzier\u017cawcy \u2013  najpierw raz, p\u00f3\u017aniej kilka razy w roku w domu s\u0119dziego, kt\u00f3ry pe\u0142ni\u0142 r\u00f3wnie\u017c funkcje w\u00f3jta kresu Klimkowskiego. Funkcj\u0119 \u0142awnik\u00f3w pe\u0142nili so\u0142tysi wraz z dwoma zaufanymi i zaprzysi\u0119\u017conymi gospodarzami z ka\u017cdej wsi. Wsie kresu Klimkowskiego (i inne tzw. \u201ewsie ruskie\u201d) rz\u0105dzi\u0142y si\u0119 prawem wo\u0142oskim i posiada\u0142y organizacj\u0119 gromadzk\u0105; gromad\u0105 zwano zebranie wszystkich gospodarzy[12]<\/a>. Dekret s\u0105dowy z 1660 roku wyra\u017anie okre\u015bla, \u017ce we wsi: \u201e(\u2026) gromada (\u2026) odprawia\u0107 si\u0119 powinna. Kt\u00f3rej nikt inszy zwo\u0142ywa\u0107 nie mo\u017ce, tylko sam so\u0142tys na urz\u0119dzie b\u0119d\u0105cy. (\u2026). Powinni tedy na zej\u015bcie gromady czeka\u0107 so\u0142tysi w domu swoim godzin dwie, a po dw\u00f3ch godzinach, odprawiwszy gromad\u0119, tych wszystkich, kt\u00f3rzy do gromady nie stan\u0105, kaza\u0107 podpisa\u0107 (\u2026) kt\u00f3ry nie stanie do gromady, grzywn\u0119 winy pa\u0144ski p\u0142aci\u0107 musi. (\u2026) A je\u017celi kto s\u0142usznym \u015bwiadectwem wywi\u00f3d\u0142 si\u0119, \u017ce go w domu nie zasta\u0142o znami\u0119 i we wsi na ten czas nie by\u0142, tedy \u017cona jego albo parobcy jego po staremu by\u0107 powinni; inaczej od winy pa\u0144skiej wolen nie b\u0119dzie. (\u2026) Kt\u00f3re prawo tak so\u0142tys\u00f3w wszystkich, jako i gromady okrywa\u201d[13]<\/a>. W odr\u00f3\u017cnieniu od wsi pa\u0144szczy\u017anianych mieszka\u0144cy kresu Klimkowskiego nie musieli odrabia\u0107 pa\u0144szczyzny \u2013 p\u0142acili  czynsz w\u0142a\u015bcicielowi wsi wraz z podatkami dla Rzeczpospolitej oraz wykonywali prace na rzecz lokalnych so\u0142tys\u00f3w. Opr\u00f3cz tego obci\u0105\u017cano ich r\u00f3\u017cnego rodzaju powinno\u015bciami na rzecz cerkwi i parocha a tak\u017ce pracami na rzecz wsp\u00f3lnego dobra wszystkich mieszka\u0144c\u00f3w i wsi (np. wsp\u00f3lna praca przy budowie m\u0142yna, grodzenie p\u0142otami wsp\u00f3lnych d\u00f3br itp.). W XVII i XVIII wieku nie odnotowano znacznych r\u00f3\u017cnic maj\u0105tkowych w\u015br\u00f3d nowiczan ale daje si\u0119 zauwa\u017cy\u0107 uprzywilejowan\u0105 pozycj\u0119 os\u00f3b pe\u0142ni\u0105cych urz\u0119dowe funkcje (so\u0142tysi, le\u015bniczowie i le\u015bni) oraz rodzin miejscowych pop\u00f3w[14]<\/a>. So\u0142tysom wsi Nowica w tym czasie nadawano r\u00f3\u017cnego rodzaju przezwiska: Nowiccy, Hunowiccy, Unowiccy. Do popularnych imion \u017ce\u0144skich nale\u017ca\u0142y mi\u0119dzy innymi: Chimka; Feda; Kalina; Ksenia; Maria\/ Mara\/ Marusza\/ Maruszka; Oryna\/ Auryna\/ Uryna; Parania; Pazyja; Po\u0142ymka; Anusia; Hania; Ewa. Z kolei w\u015br\u00f3d imion m\u0119skich pojawia\u0142y si\u0119: Stec; Warcho\u0142\/ Warchu\u0142; Jarosz; Michnio; Nincenty; Kopca; Demian; Kundrat; Danko; Hryc; Andrzej\/ J\u0119drzej\/ Andrej; Wa\u015bko\/ Wasiel; Fecz\/ Ferens\/ Ferenc[15]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Do dnia dzisiejszego osta\u0142y si\u0119 dokumenty[16]<\/a> dotycz\u0105ce przekazywania maj\u0105tk\u00f3w (najcz\u0119\u015bciej rodzinie): maj\u0105tek dziedziczony po ojcu nazywano ojczyzn\u0105<\/em>, po matce \u2013macierzyn\u0105,<\/em> pojawia\u0142y si\u0119 tez bratowizna<\/em> (maj\u0105tek po bracie), dziadowizna<\/em> (maj\u0105tek po dziadku), babizna<\/em> (spadek po babce). W XVII wieku we wsi Nowica mieszka\u0142a znaczna liczba wdowc\u00f3w, co mo\u017ce \u015bwiadczy\u0107 o cz\u0119stych zgonach \u017con przy porodzie czy nadmiernym obci\u0105\u017ceniem ich prac\u0105. Kobiety (\u017cony) nie odpowiada\u0142y przed s\u0105dem za swoje czyny, podobnie jak s\u0142u\u017cba i dzieci. Wychowaniem \u017cony oraz wymierzaniem kar  zajmowa\u0142 si\u0119 m\u0105\u017c. Kary w tym czasie bywa\u0142y osobliwe, np.  za zdrad\u0119 ma\u0142\u017ce\u0144sk\u0105 wymierzono kar\u0119 plag (kar cielesnych) dla wszystkich stron w\u0142\u0105cznie ze zdradzanym m\u0119\u017cem (co by\u0142o \u00f3wczesnym standardem)[17]<\/a>. W aktach zar\u00f3wno przekazania jak i sprzeda\u017cy ziem zobowi\u0105zuje si\u0119 nowych gospodarzy do opieki nad rodzicami \u2013 tak\u017ce tymi przybranymi \u2013  a\u017c do momentu ich \u015bmierci[18]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Czary stanowi\u0142y w tym czasie (podobnie jak w wiekach p\u00f3\u017aniejszych, nawet pod koniec XX wieku) mroczny i tajemniczy aspekt \u017cycia nowiczan. W XVII i XVIII zg\u0142oszono do s\u0105du kresu Klimkowskiego kilka spraw o czary, przede wszystkim w latach 1677\u20131683 oraz 1697\u20131702.  Oskar\u017cenia dotyczy\u0142y rzucania urok\u00f3w poprzez chodzenie po polach i czynienie \u201ew\u0119zo\u0142k\u00f3w\u201d, kt\u00f3rych celem by\u0142o \u201eodj\u0119cie po\u017cytku od byd\u0142a\u201d i liczne szkody w gospodarstwie. Skuteczn\u0105 metod\u0105 obrony przed czarami by\u0142o \u201ewarzenie trzasek\u201d \u2013 gotowanie por\u0105banych drewnianych szczapek \u2013  czynno\u015b\u0107 ta mia\u0142a zmusi\u0107 czarownice do ujawnienia si\u0119 i cofni\u0119cia czar\u00f3w. Oskar\u017cone kobiety, aby uchroni\u0107 si\u0119 przed kar\u0105 musia\u0142y jedynie z\u0142o\u017cy\u0107 przysi\u0119g\u0119 \u015bwiadcz\u0105c\u0105 o niewinno\u015bci. Kobiety znaj\u0105cy czary przekazywa\u0142y je przede wszystkim swoim c\u00f3rkom zazwyczaj dopiero na \u0142o\u017cu \u015bmierci[19]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Wszelkiego rodzaju k\u0142\u00f3tnie, niesnaski, problemy \u2013 zar\u00f3wno w rodzinie jak i mi\u0119dzy s\u0105siadami, kt\u00f3rych nie da\u0142o si\u0119 rozwi\u0105za\u0107 na drodze \u201epokojowej\u201d \u2013  musia\u0142 rozstrzyga\u0107 s\u0105d, kt\u00f3ry cz\u0119sto wskazywa\u0142 sposoby rozwi\u0105zywania spor\u00f3w a czasem wyznacza\u0142 sta\u0142y nadz\u00f3r s\u0105siad\u00f3w. Je\u017celi chodzi o kary wymierzane przez s\u0105d, to by\u0142y one przede wszystkim pieni\u0119\u017cne. Zas\u0105dzano odszkodowanie (bosarunek<\/em>) dla pokrzywdzonego, winowajca by\u0142 zobowi\u0105zany do uiszczenia op\u0142aty r\u00f3wnie\u017c na rzecz w\u0142a\u015bciciela wsi i na rzecz s\u0105du. Opr\u00f3cz kar pieni\u0119\u017cnych zdarza\u0142o si\u0119, i\u017c winowajcy musieli dawa\u0107 poszkodowanym np. beczk\u0119 piwa, garniec gorza\u0142ki; jedynie w wyj\u0105tkowych sytuacjach wymierzano kary wi\u0119zienia a od XVII wieku kary cielesne (plagi). Istnia\u0142 przelicznik kar pieni\u0119\u017cnych na plagi: 1 grzywna = 10 plag; 15 grzywien = 60 plag. Ogromn\u0105 wag\u0119 przywi\u0105zywano do znaczenia przysi\u0119gi, we wcze\u015bniejszym fragmencie pracy wspomniano o roli przysi\u0119gi w przypadku oskar\u017cenia o czary, z\u0142o\u017cenie przysi\u0119gi gwarantuj\u0105ce niewinno\u015b\u0107 wystarczy\u0142o tak\u017ce w innych przypadkach: oskar\u017cenia o podpalenie, oskar\u017cenia o kradzie\u017c \u0142a\u0144cucha itp. Mieszka\u0144cy mogli odwo\u0142a\u0107 si\u0119 od wyroku s\u0105du do \u201ejegomo\u015bci pana\u201d lub do \u201ejejmo\u015bci dobrodziki\u201d, zabronione by\u0142o natomiast samowolne wymierzanie kary[20]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Mieszka\u0144cy wsi opartych na prawie wo\u0142oskim musieli posiada\u0107 bro\u0144, zobowi\u0105zani byli do udzia\u0142u w wyprawach wojennych i obrony wsi w przypadku zagro\u017cenia z zewn\u0105trz. Specjalnym dekretem z 1647 roku zakazano wnoszenia broni do karczm[21]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Wie\u015b Nowica podobnie jak inne wsie \u0142emkowskie zbudowana jest wzd\u0142u\u017c potoku (Przys\u0142up). W zale\u017cno\u015bci od tego jak d\u0142uga by\u0142a dolina (kt\u00f3r\u0105 p\u0142yn\u0119\u0142a rzeka lub potok) powstawa\u0142y jedna lub kilka wsi. Wzd\u0142u\u017c potoku Przys\u0142up \u017cyj\u0105 mieszka\u0144cy Przys\u0142opia, Nowicy, Leszczyn i Kunkowej. Wie\u015b Nowica charakteryzuje si\u0119 typowym dla \u0141emkowszczyzny \u0142a\u0144cuchowym uk\u0142adem zabudowy wsi. Uk\u0142ad ten jest zwi\u0105zany z historycznym podzia\u0142em ziemi maj\u0105cym miejsce podczas lokacji. Stosowano w\u00f3wczas tzw. uk\u0142ady \u0142an\u00f3w le\u015bnych. Ka\u017cdy z nowych osadnik\u00f3w otrzymywa\u0142 dany pas ziemi rozci\u0105gaj\u0105cy si\u0119 w poprzek doliny \u2013  od jednego grzbietu do drugiego. Pierwotnie osadnikom przydzielano jeden \u201e\u0142an\u201d ziemi czyli oko\u0142o 20 ha (40 morg\u00f3w). Mieszka\u0144cy budowali swoje domy i zagrody w bezpiecznej (ale bliskiej) odleg\u0142o\u015bci od rzeki czy potoku. Dziedziczny pas ziemi nale\u017c\u0105cy do jednej rodziny, i posiadaj\u0105cy najcz\u0119\u015bciej nazwy w\u0142asne,  nazywany by\u0142 przez \u0141emk\u00f3w rila<\/em>[22]<\/a>.<\/em> Pierwsza wzmianka o liczbie ludno\u015bci zamieszkuj\u0105cych Nowic\u0119 pochodzi z 1665 roku, wie\u015b zamieszkiwa\u0142o w\u00f3wczas 114 os\u00f3b powy\u017cej 10. roku \u017cycia[23]<\/a>.W 1761 roku wie\u015b zamieszkiwa\u0142o 190 mieszka\u0144c\u00f3w (przy 53 gospodarzach) posiadaj\u0105cych 20 \u0142an\u00f3w kmiecych i 2 \u0142any so\u0142tysie. Role w tym czasie posiada\u0142y nazwy w\u0142asne pochodz\u0105ce od przezwiska lub nazwiska gospodarza: Michniakowki, Romanowki, M\u0105cza\u0142owska, Szubryn\u00f3wka, Kalinicza, Rusin\u00f3wka, Awrysz\u00f3wka, Suchan\u00f3wka, Brenik\u00f3wka, Moskwiak\u00f3wka, Handys\u00f3wka, \u017buraw\u00f3wka, Jaceczkowa, Petryszakowa, Hubi\u00f3wka<\/em>[24]<\/a>. Pomi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi rolami wyznaczano \u2013 za pomoc\u0105 kamieni, kt\u00f3rych nie mo\u017cna by\u0142o przesuwa\u0107 \u2013  miedz\u0119, naruszenie jej grozi\u0142o kar\u0105.     W Nowicy istnia\u0142 w samym dole wsi m\u0142yn, kt\u00f3ry wzmiankowany jest po raz pierwszy w 1621 roku. Ze wzgl\u0119du na szkody powsta\u0142e w wyniku ewentualnej powodzi, usytuowany by\u0142 nie nad g\u0142\u00f3wn\u0105 rzek\u0105 p\u0142yn\u0105c\u0105 przez wie\u015b, ale nad jej niewielkim dop\u0142ywem (sp\u0142ywaj\u0105cym z Hajnyka). Prawie przez ca\u0142y wiek XVII i XVIII, ze wzgl\u0119du na obowi\u0105zuj\u0105ce prawo, ludno\u015b\u0107 zamieszkuj\u0105ca Nowic\u0119 mog\u0142a korzysta\u0107 jedynie z m\u0142yna zlokalizowanego we w\u0142asnej wsi, nie mog\u0142a posiada\u0107 r\u00f3wnie\u017c \u017caren (zakaz ten zniesiono w 1784 rok)[25]<\/a>. Opr\u00f3cz m\u0142yna so\u0142tysi unnowiccy byli w posiadaniu browaru, od nich to mieszka\u0144cy wsi musieli kupowa\u0107 piwo \u2013 nie mogli sami go wytwarza\u0107 (pod gro\u017ab\u0105 kary). W zapiskach s\u0105dowych z XVII i XVIII wieku nie ma informacji dotycz\u0105cej karczmy w Nowicy, w czasie wolnym od pracy mieszka\u0144cy spotykali si\u0119 w bliskim gronie we w\u0142asnych domach. Istnia\u0142 w\u00f3wczas zakaz gry w karty oraz zakaz spo\u017cywania alkoholu w s\u0105siednich wsiach, kt\u00f3re nale\u017ca\u0142y do innych w\u0142a\u015bcicieli[26]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Do dnia dzisiejszego nie zachowa\u0142y si\u0119 \u017cadne unnowickie zabudowania mieszkalne i gospodarcze pochodz\u0105ce z XVII i XVIII wieku. Na podstawie istniej\u0105cych dokument\u00f3w, naukowcy r\u00f3wnie\u017c nie wywnioskowali jak wygl\u0105da\u0142y \u00f3wczesne domy. W dokumentach tych opisywano jedynie wchodz\u0105ce w sk\u0142ad dom\u00f3w pomieszczenia takie jak: izba czarna (z piecem kurnym), izba bia\u0142a (nieogrzewana, lub posiadaj\u0105ca piec wpuszczony jedn\u0105 \u015bciank\u0105, do kt\u00f3rego dok\u0142adano drwa z innego pomieszczenia domu), komory, wy\u017cka (pomieszczenie wbudowane w przestrze\u0144 strychow\u0105), sie\u0144, boisko s\u0142u\u017c\u0105ce do m\u0142\u00f3cenia zbo\u017ca, przycz\u00f3\u0142ek (do przechowywania siana i ziarna), plewni\u0119, stodo\u0142\u0119 na siano, stajnie i obor\u0119, szop\u0119 na r\u00f3\u017cno\u015bci, wozowni\u0119 i kowalni\u0119. Czasem w gospodarstwach znajdowa\u0142y si\u0119 k\u0142ody z pszczo\u0142ami[27]<\/a>. Z. Szanter tak pisze o budynkach mieszkalnych z omawianego okresu: \u201ePodstawowym modu\u0142em w mieszkalnym i gospodarczym budownictwie wiejskim by\u0142o zr\u0119bowe pomieszczenie z bali, za\u0142o\u017cone na planie prostok\u0105ta lub zbli\u017conym do kwadratu. Pomieszczenia takie mog\u0142y by\u0107 grupowane po kilka pod jednym dachem w uk\u0142adzie jedno\u2013   lub p\u00f3\u0142tora traktowym; niekiedy sta\u0142y te\u017c osobno. Dachy kryto gontem lub s\u0142om\u0105\u201d[28]<\/a>. Domy mieszkalne so\u0142tys\u00f3w i bogatych gospodarzy wyr\u00f3\u017cnia\u0142y si\u0119 od innych domostw. Przypomina\u0142y one dwory z wieloma pomieszczeniami, mi\u0119dzy innymi du\u017c\u0105 izb\u0105 urz\u0119dow\u0105[29]<\/a>. Mieszka\u0144cy zajmowali si\u0119 hodowl\u0105 byd\u0142a i rolnictwem. Powszechnie hodowano \u201estatek rogaty\u201d: krowy dojne, ja\u0142\u00f3wki, byki i wo\u0142y. Wielkim szacunkiem darzono konie, kt\u00f3re u\u017cywano na potrzeby wojenne i w transporcie. Uprawiano r\u00f3\u017cnego rodzaju zbo\u017ca: owies, j\u0119czmie\u0144, proso, \u017cyto jare i ozime, pszenic\u0119, jarczug\u0119 (owies przemieszany z      j\u0119czmieniem), gryk\u0119; uprawiano te\u017c konopie. Popularnymi warzywami (jarzynami domowymi) by\u0142y: kapusta, marchew i b\u00f3b[30]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Najstarsza wzmianka o istnieniu popostwa w Nowicy datowana jest na pocz\u0105tek XVII wieku; w ci\u0105gu wiek\u00f3w by\u0142a na zmian\u0119 prawos\u0142awna i unicka[31]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Regina Pazdur<\/p>\n\n\n\n

[1]<\/a> A. W\u00f3jcik, G\u0142adysze pionierzy osadnictwa na Pog\u00f3rzu,<\/em> Komitet Regionalny, Gorlice 1948, s. 52.<\/p>\n\n\n\n

[2]<\/a> Tam\u017ce, passim.<\/p>\n\n\n\n

[3]<\/a> Z. Szanter, Z przesz\u0142o\u015bci \u0141emkowszczyzny. Dzieje Przys\u0142opia i Nowicy<\/em>, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2013, s. 35.<\/p>\n\n\n\n

[4]<\/a> Tam\u017ce, s. 40.<\/p>\n\n\n\n

[5]<\/a> Por. K. Pieradzka, Na szlakach \u0141emkowszczyzny<\/em>, Krak\u00f3w 1939, s. 15.Nak\u0142adem Komitetu do spraw Szlachty Zagrodowej na Wschodzie Polski przy Towarzystwie Rozwoju Ziem Wschodnich.<\/p>\n\n\n\n

[6]<\/a>  L. \u0141ysiak, Ksi\u0119ga s\u0105dowa kresu Klimkowskiego, 1600<\/em>\u20131762,<\/em> Zak\u0142ad Narodowy im. Ossoli\u0144skich, Wroc\u0142aw 1965,<\/em> s. 12.<\/p>\n\n\n\n

[7]<\/a> Z. Szanter, Z przesz\u0142o\u015bci \u0141emkowszczyzny. Dzieje Przys\u0142opia i Nowicy,<\/em> cyt. wyd., s. 41.<\/p>\n\n\n\n

[8]<\/a> K. Pieradzka, Na szlakach \u0141emkowszczyzny,<\/em> cyt. wyd., s. 101\u2013106; Podaj\u0119 za: Z. Szanter, Z przesz\u0142o\u015bci \u0141emkowszczyzny. Dzieje Przys\u0142opia i Nowicy,<\/em> cyt. wyd., s. 41.<\/p>\n\n\n\n

[9]<\/a> L. \u0141ysiak, Ksi\u0119ga s\u0105dowa kresu Klimkowskiego, 1600<\/em>\u20131762,<\/em> cyt. wyd., s. 21\u201323.<\/p>\n\n\n\n

[10]<\/a> Tam\u017ce, passim.<\/p>\n\n\n\n

[11]<\/a> Por.: Z. Szanter, Z przesz\u0142o\u015bci \u0141emkowszczyzny. Dzieje Przys\u0142opia i Nowicy,<\/em> cyt. wyd., s. 48.<\/p>\n\n\n\n

[12]<\/a> Z. Szanter, Z przesz\u0142o\u015bci \u0141emkowszczyzny. Dzieje Przys\u0142opia i Nowicy,<\/em> cyt. wyd., s. 42\u201343.<\/p>\n\n\n\n

[13]<\/a> L. \u0141ysiak, Ksi\u0119ga s\u0105dowa kresu Klimkowskiego, 1600<\/em>\u20131762,<\/em> cyt. wyd., akt 643 e.<\/p>\n\n\n\n

[14]<\/a> Z. Szanter, Z przesz\u0142o\u015bci \u0141emkowszczyzny. Dzieje Przys\u0142opia i Nowicy,<\/em> cyt. wyd., s. 44\u201345.<\/p>\n\n\n\n

[15]<\/a> Tam\u017ce, s. 51\u201352.<\/p>\n\n\n\n

[16]<\/a> L. \u0141ysiak, Ksi\u0119ga s\u0105dowa kresu Klimkowskiego, 1600<\/em>\u20131762,<\/em> cyt. wyd., passim.<\/p>\n\n\n\n

[17]<\/a> Z. Szanter, Z przesz\u0142o\u015bci \u0141emkowszczyzny. Dzieje Przys\u0142opia i Nowicy,<\/em> cyt. wyd., s. 52\u201356.<\/p>\n\n\n\n

[18]<\/a> Tam\u017ce, s. 57.<\/p>\n\n\n\n

[19]<\/a> Tam\u017ce, s. 60\u201363.<\/p>\n\n\n\n

[20]<\/a> Tam\u017ce, s. 63\u201366.<\/p>\n\n\n\n

[21]<\/a> Tam\u017ce, s. 67\u201369.<\/p>\n\n\n\n

[22]<\/a> R. Reinfuss, \u015aladami \u0141emk\u00f3w,<\/em>  cyt.wyd.,  s. 16\u201317.<\/p>\n\n\n\n

[23]<\/a> Rejestr poborowy woj. krakowskiego z roku 1680 wraz z aneksem miast wed\u0142ug rejestru z roku 1655, opr. E. Trzyna, S. Zyga,  red. S. Inglot, PWN, Wroc\u0142aw 1959, s. 297.<\/p>\n\n\n\n

[24]<\/a> Z. Szanter, Z przesz\u0142o\u015bci \u0141emkowszczyzny. Dzieje Przys\u0142opia i Nowicy,<\/em> cyt. wyd., s. 70.<\/p>\n\n\n\n

[25]<\/a> Tam\u017ce, s. 73\u201375.<\/p>\n\n\n\n

[26]<\/a> Tam\u017ce, s. 75\u201376.<\/p>\n\n\n\n

[27]<\/a> Tam\u017ce, s. 85.<\/p>\n\n\n\n

[28]<\/a> Tam\u017ce, s. 86.<\/p>\n\n\n\n

[29]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\n\n\n\n

[30]<\/a> Tam\u017ce, s. 86\u201391.<\/p>\n\n\n\n

[31]<\/a> Tam\u017ce, s. 92\u201399.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W przywileju kr\u00f3lewskim z 1359 roku, w kt\u00f3rym Kazimierz Wielki nadaje rycerskiemu rodowi G\u0142adysz\u00f3w dorzecze g\u00f3rnej Ropy (b\u0119d\u0105ce w\u0142asno\u015bci\u0105 kr\u00f3l\u00f3w polskich) pojawia si\u0119 opis teren\u00f3w … czytaj dalej…Najdawniejsze dzieje Nowicy i czasy I Rzeczpospolitej<\/span><\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":824,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-823","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/823","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=823"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/823\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":825,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/823\/revisions\/825"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/824"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=823"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=823"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=823"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}