{"id":817,"date":"2023-10-29T13:15:28","date_gmt":"2023-10-29T13:15:28","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/?p=817"},"modified":"2023-12-11T21:08:02","modified_gmt":"2023-12-11T21:08:02","slug":"nowica-w-zaborze-austriackim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/2023\/10\/29\/nowica-w-zaborze-austriackim\/","title":{"rendered":"Nowica w zaborze austriackim"},"content":{"rendered":"\n

W wyniku pierwszego rozbioru Polski w 1772 roku, po\u0142udniowo\u2013wschodnie ziemie Rzeczpospolitej sta\u0142y si\u0119 prowincj\u0105 austriack\u0105 (w p\u00f3\u017aniejszym czasie krajem koronnym) zwan\u0105 Kr\u00f3lestwem Galicji i Lodomerii. Obszar ten nie by\u0142 do tej pory regionem geograficznym ani historycznym. W sk\u0142ad nowej krainy historycznej z czasem wesz\u0142y Wielkie Ksi\u0119stwo Krakowskie i Ksi\u0119stwo O\u015bwi\u0119cimia i Zatoru. Galicja po\u0142o\u017cona daleko od Wiednia, z przewag\u0105 teren\u00f3w rolniczych  sta\u0142a si\u0119 terenem poboru rekrut\u00f3w do wojska oraz \u017ar\u00f3d\u0142em podatk\u00f3w. W pocz\u0105tkowej fazie istnienia Galicji panowa\u0142a silna germanizacja dopiero w roku 1866 uzyska\u0142a ona autonomi\u0119 (ze stolica w Lwowie, Sejmem Krajowym, Rz\u0105dem Krajowym i namiestnikiem cesarskim). Rok p\u00f3\u017aniej w wyniku powstania Monarchii Austro\u2013W\u0119gierskiej poszerzono autonomi\u0119 Galicji: sejm galicyjski mia\u0142 prawo uchwala\u0107 ustawy w zakresie gospodarki krajowej, komunikacji, szkolnictwa i zdrowia. Galicja zacz\u0119\u0142a by\u0107 o\u015brodkiem zar\u00f3wno polskiego jak i ukrai\u0144skiego ruchu narodowego i niepodleg\u0142o\u015bciowego[1]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Wiek XIX nie by\u0142 korzystny dla rozwoju \u0141emkowszczyzny, ludno\u015b\u0107 ubo\u017ca\u0142a, wsie wyludnia\u0142y si\u0119. Spowodowane to by\u0142o rozdrobnieniem gospodarstw, wzrostem podatk\u00f3w i skuteczno\u015bci ich egzekucji a tak\u017ce liczne epidemie nawiedzaj\u0105ce wsie.<\/p>\n\n\n\n

Cennymi  \u017ar\u00f3d\u0142ami wiedzy o \u017cyciu mieszka\u0144c\u00f3w dawnej wsi s\u0105 ksi\u0119gi metrykalne; najstarsze ksi\u0119gi z Nowicy pochodz\u0105 z 1784 roku. Administracja austriacka wprowadzi\u0142a w\u00f3wczas nowe wzory dokumentacji metrykalnych. W okresie od 1784\u20131809 roku w Nowicy udzielono 86 \u015blub\u00f3w, przy czym jedynie w 20 przypadkach partner pochodzi\u0142 z innej miejscowo\u015bci (przewa\u017cnie pan m\u0142ody). G\u0142\u00f3wnym motywem decyduj\u0105cym o \u015blubie by\u0142y r\u00f3\u017cnego rodzaju uk\u0142ady maj\u0105tkowe i uwarunkowania materialne[2]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

W\u0142adcy Austrii wprowadzili wiele reform, mi\u0119dzy innymi te dotycz\u0105ce reorganizacji struktur ko\u015bcielnych. Zredukowano sie\u0107 niewielkich i ubogich parochii jednowioskowych \u2013 w zamian wprowadzono parochie licz\u0105ce ponad 900 wiernych i obejmuj\u0105ce po kilka wiosek z cerkwiami filialnymi[3]<\/a>.  Parochia w Przys\u0142opiu zosta\u0142a przy\u0142\u0105czona do parochii w Nowicy, kt\u00f3rej cerkiew sta\u0142a si\u0119 cerkwi\u0105 doczern\u0105 (filialn\u0105). Pierwszy wsp\u00f3lny paroch o. Joan Ferencowicz (ur. 1741 roku) pe\u0142ni\u0142 funkcje prezbitera przez 22 lata (od 1771 roku do 1793 roku). Mia\u0142 on trzech syn\u00f3w a jeden z nich \u2013 Bazyli zosta\u0142 parochem po \u015bmierci ojca. W okresie XIX wieku po \u015bmierci o. Bazylego Ferencewicza kolejnymi parochami Nowicy i Przys\u0142opia byli: o. Jan Przys\u0142opski (w latach 1806\u20131814), o. Jozefat Hojnacki (do 1822 roku), o. Teodor Dubi\u0144ski (do 1825 roku), o. Piotr Durkot (do 1832 roku).  W 1833 roku parochia Nowicka nie by\u0142a obsadzona, z Rychwa\u0142du doje\u017cd\u017ca\u0142 administrator Andrzej Ferencewicz, kt\u00f3ry w p\u00f3\u017aniejszym okresie zosta\u0142 parochem Nowicy. Z jego inicjatywy rozbudowano w 1843 roku (przebudowano) star\u0105 cerkiew. Do roku 1920 parochowie Nowiccy cz\u0119sto si\u0119 zmieniali \u2013 od 1963 roku do 1920 by\u0142o ich osiemnastu[4]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

We wspomnieniach Seweryna Udzieli \u2013 znanego etnografa, wizytatora szkolnych plac\u00f3wek na \u0141emkowszczy\u017anie w latach 1888\u20131893 \u2013 znajduj\u0105 si\u0119 relacje dotycz\u0105ce pogl\u0105d\u00f3w \u0142emkowskich paroch\u00f3w na sprawy zwi\u0105zane z polityk\u0105: \u201eNajstarsi, kt\u00f3rzy wychowywali si\u0119 w czasach ucisku germanizacyjnego Austrji, uwa\u017cali si\u0119 za wsp\u00f3\u0142obywateli polak\u00f3w, szli z nimi r\u0119ka w r\u0119k\u0119 i nie tylko \u017cyli z Polakami w przyja\u017ani, ale nawet za swoich m\u0142odych lat brali udzia\u0142 w polskich ruchawkach politycznych. Skoro Austrja, obawiaj\u0105c si\u0119 spisk\u00f3w polskich, zacz\u0119\u0142a nastawia\u0107 Rusin\u00f3w przeciwko polakom, w tym czasie wychowani ksi\u0119\u017ca lgn\u0119li do rz\u0105d\u00f3w austriackich byli patriotami austriackimi, syn\u00f3w kszta\u0142cili na uniwersytecie w Wiedniu, aby potem mogli otrzymywa\u0107 posady urz\u0119dnik\u00f3w w ministeriach austriackich. Najm\u0142odsi ksi\u0119\u017ca byli zagorza\u0142ymi moskofilami\u201d[5]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

We wsiach kultury wo\u0142osko\u2013ruskiej tamtego czasu jedynymi osobami potrafi\u0105cymi czyta\u0107 i pisa\u0107 byli ksi\u0119\u017ca. Kap\u0142ani prawos\u0142awni znali j\u0119zyk ruski a grekokatolicy pos\u0142ugiwali si\u0119 dodatkowo j\u0119zykiem polskim i \u0142acin\u0105. Pierwsza szko\u0142a w Nowicy powsta\u0142a w roku 1860 w wyniku stara\u0144 wspomnianego o. Andrzeja Ferencewicza; pierwszym nauczycielem zosta\u0142 Joan Janczak (otrzymywa\u0142 on pensj\u0119 pa\u0144stwow\u0105 w wysoko\u015bci 80 z\u0142 austriackich). Oko\u0142o 1872 roku Seweryn Udziela notuje: \u201eJest w powiecie Gorlickim wie\u015b Nowica, do kt\u00f3rej prowadzi z miasta jedyna droga przez szczyt sto\u017ckowaty wysokiej g\u00f3ry, Mag\u00f3ry Nowickiej. (\u2026) wjecha\u0142 inspektor na lustracj\u0119 szko\u0142y (\u2026) zobaczy\u0142 nad potokiem wiosk\u0119, ci\u0105gn\u0105c\u0105 si\u0119 wzd\u0142u\u017c drogi sznurem chat drewnianych, dymnych. Poniewa\u017c zje\u017cd\u017ca\u0142o si\u0119 do wsi z jednego jej ko\u0144ca, a na drugim wida\u0107 by\u0142o cerkiewk\u0119, \u0142atwo zatem by\u0142o trafi\u0107 do szko\u0142y, stoj\u0105cej  zapewne w pobli\u017cu cerkwi i r\u00f3\u017cni\u0105cej si\u0119 od innych chat chocia\u017cby kominem, wybiegaj\u0105cym ponad dach. Tymczasem przejecha\u0142 inspektor przez wiosk\u0119 ca\u0142\u0105, a szko\u0142y nie znalaz\u0142. Dopiero napotkany proboszcz wskaza\u0142, gdzie szko\u0142a. By\u0142a to chy\u017ca taka, jak inne, z kup\u0105 nawozu od drogi obok wyj\u015bcia. Komin by\u0142 wprawdzie, ale niski i z drugiej strony dachu, wi\u0119c niewidoczny. Izba szkolna przedstawia\u0142a widok op\u0142akany: \u015bciany czarne, bo wapno u\u017cyte do bielenia, odpad\u0142o ju\u017c dawno, \u0142awki nie szurowane prawie nigdy, a pierwsza z nich w po\u0142owie posiekana siekier\u0105 \u2013 widocznie \u0142upano na niej drzewo. Wielki piec piekarski z kuchni wpuszczony do klasy, a na nim pi\u0142ka do r\u017cni\u0119cia drzewa i niecki z \u017cytem, susz\u0105cem si\u0119 na chleb, za tablic\u0105 beczka z kiszon\u0105 kapust\u0105; sto\u0142u nie by\u0142o, a u tragarza wisia\u0142 na sznurku ka\u0142amarz, jedyny w szkole do u\u017cytku wszystkich. Gromadka dzieci pozawijana w p\u0142achty, tak jak przysz\u0142y z domu siedzia\u0142a w \u0142awkach, zdumiona wielce na widok obcego cz\u0142owieka. Bocznemi drzwiami wszed\u0142 nauczyciel, przypominaj\u0105cy z pierwszego wejrzenia Robinsona na odludnej wyspie, takie dziwaczne, niezgrabne mia\u0142 ubranie na sobie. Ha, z g\u00f3ralskiego, grubego sukna sam sobie je skroi\u0142 i sam uszy\u0142, bo nie mia\u0142 czem op\u0142aci\u0107 krawca (\u2026). Z klasy wchodzi\u0142o si\u0119 bocznemi drzwiami wprost do kuchni, kt\u00f3ra by\u0142a zarazem mieszkaniem rodziny nauczycielskiej (\u2026) n\u0119dza wygl\u0105da\u0142a z ka\u017cdego k\u0105ta. Jednak lekcje posz\u0142y dobrze, chocia\u017c nauczyciel nie posiada\u0142 \u017cadnej kwalifikacji nauczycielskiej. Uko\u0144czy\u0142 on kiedy\u015b sze\u015b\u0107 klas gimnazjum, potem wys\u0142u\u017cy\u0142 trzy lata w wojsku, potem rok by\u0142 na guwernerce we dworze na wsi, rok w nowicjacie u OO. Bazylijan\u00f3w, zanim osiad\u0142 tu na wsi, gdy si\u0119 o\u017ceni\u0142. \u017bona z p\u0142aczem prosi\u0142a, aby ich stamt\u0105d przenie\u015b\u0107, bo tu z g\u0142odu zgin\u0105. P\u0142aca ma\u0142a, trzeba koniecznie dorobi\u0107. W Nowicy ca\u0142a ludno\u015b\u0107 trudni si\u0119 wyrobem \u0142y\u017cek drewnianych, wi\u0119c m\u0105\u017c nauczy\u0142 si\u0119 i robi \u0142y\u017cki, ale \u0142adniejsze, na plebanie, robi te\u017c formy do wyciskania kwiat\u00f3w na ma\u015ble, stawianem na st\u00f3\u0142, robi \u0142adne fajeczki, ale najwi\u0119cej przynosi mu wyr\u00f3b korytek drewnianych na bruska do ostrzenia no\u017cy, kt\u00f3re wysy\u0142a na targi; rocznie wyrabia ich oko\u0142o pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu\u201d[6]<\/a>.  W dalszej cz\u0119\u015bci wspomnie\u0144 Udziela pisze, i\u017c w opisywanej szkole nigdy od jej powstania nie stworzono wychodka. Z polecenia inspektora (Udzieli), w\u00f3jt wybieli\u0142 i wyczy\u015bci\u0142 szko\u0142\u0119, zamontowa\u0142 ubikacj\u0119 (wychodek na zewn\u0105trz), podni\u00f3s\u0142 p\u0142ace roczn\u0105 nauczyciela wyposa\u017cy\u0142 go w warsztat stolarski z prawdziwego zdarzenia. W tym czasie kobiety rzadko kiedy zostawa\u0142y nauczycielkami \u2013 ch\u0142opi obawiaj\u0105 si\u0119 posy\u0142a\u0107 c\u00f3rki do szk\u00f3\u0142 miejskich a c\u00f3rki ksi\u0119\u017cy wol\u0105 czeka\u0107 w pleba\u0144skim dostatku na przysz\u0142ych m\u0119\u017c\u00f3w[7]<\/a>. W roku 1881 wie\u015b Nowica liczy\u0142a 533 mieszka\u0144c\u00f3w:  530 \u0141emk\u00f3w i 3 \u017byd\u00f3w[8]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Czasy od po\u0142owy XIX wieku a\u017c do po\u0142owy wieku XX to dla \u0141amkowszczyzny czas burzliwy. Mieszka\u0144c\u00f3w tego terenu postawiono przed konieczno\u015bci\u0105 okre\u015blenia swej przynale\u017cno\u015bci narodowej (w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w konieczno\u015bci przyj\u0119cia narodowo\u015bci ukrai\u0144skiej). Po Wio\u015bnie Lud\u00f3w (1848\u20131849) dochodzi\u0142y do g\u0142osu koncepcje tworzenia si\u0119 pa\u0144stw narodowych: pa\u0144stwa polskiego, w\u0119gierskiego i ukrai\u0144skiego. Narodowcy Ukrai\u0144scy, okre\u015blali tereny zamieszka\u0142e przez Rusnak\u00f3w (zwanych p\u00f3\u017aniej \u0141emkami) jako \u201ezapomnian\u0105 ziemi\u0119 ukrai\u0144sk\u0105\u201d.  W oparciu o Rusin\u00f3w zamieszkuj\u0105cych Galicj\u0119 i Ukrain\u0119 kijowsk\u0105 chcieli utworzy\u0107 niezale\u017cne pa\u0144stwo ukrai\u0144skie. W odpowiedzi na dzia\u0142ania ukrai\u0144skich narodowc\u00f3w zacz\u0105\u0142 formowa\u0107 si\u0119 separatyzm \u0142emkowski, kt\u00f3rego przedstawiciele odwo\u0142ywali si\u0119 do zwi\u0105zk\u00f3w z Rosj\u0105 i idei panslawizmu z jedn\u0105, prawos\u0142awn\u0105 religi\u0105[9]<\/a>. Na prze\u0142omie wiek\u00f3w XIX i XX dzi\u0119ki licznej emigracji zarobkowej do Ameryki nast\u0105pi\u0142a znaczna poprawa sytuacji materialnej \u0141emk\u00f3w, wraz z tym  o\u017cywi\u0142a si\u0119 ich potrzeba samookre\u015blenia. W omawianym czasie gorliwymi rusofilami byli zar\u00f3wno reemigranci z Ameryki jak i wiejscy parochowie. W wyniku zakrojonych na szerok\u0105 skal\u0119 akcji agitacyjnych cze\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w \u0141emkowszczyzny przesz\u0142a z grekokatolicyzmu na prawos\u0142awie (w 1911 roku wsie Grabie i  Wyszowadka, w 1912 roku Radocyna, D\u0142ugie, Nieznajowa)[10]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

28 lipca 1914 roku zamach w Sarajewie na nast\u0119pc\u0119 tronu austro\u2013w\u0119gierskiego \u2013 arcyksi\u0119cia Franciszka Ferdynanda zapocz\u0105tkowa\u0142 I wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105. Przez ca\u0142\u0105 Galicj\u0119 przetacza\u0142y si\u0119 tabuny wojsk zar\u00f3wno austro\u2013w\u0119gierskich, rosyjskich jak i niemieckich. W wyniku dzia\u0142a\u0144 wojennych po\u0142o\u017cenie moskofil\u00f3w zamieszkuj\u0105cych cesarstwo austro\u2013w\u0119gierskie by\u0142o dramatyczne: wiele os\u00f3b rozstrzelano bez wyroku a 5.000 duchownych, nauczycieli i aktywnie dzia\u0142aj\u0105cych rusofil\u00f3w wsadzono do wi\u0119zienia i osadzono w obozie koncentracyjnym w Thalerhofie k. Gazu (w Austrii)[11]<\/a>.  Po zmianie linii frontu na po\u0142udniowy wsch\u00f3d, Rosjanie rozpocz\u0119li agitacje w\u015br\u00f3d ludno\u015bci \u0142emkowskiej. Rosjanie ro\u015bcili sobie prawo do \u0142emkowszczyzny uwa\u017caj\u0105c j\u0105 za cz\u0119\u015b\u0107 Wielkiej Rosji. Wed\u0142ug ustale\u0144 Z. Szanter: \u201e Z Przys\u0142opia do Thalerhofu trafi\u0142y trzy osoby: Iwan Pe\u0142echacz, Konstanty Zwytkanycz i Marek Krajniak, kt\u00f3ry zmar\u0142 tam 23 stycznia 1915 roku. Z Nowicy osadzono w obozie siedem os\u00f3b; w\u015br\u00f3d nich byli: paroch Iwan Horodecki z \u017con\u0105 (obj\u0105\u0142 parochi\u0119 Nowick\u0105 zaraz po ks. Wasylu Antonyczu; rz\u0105dzi\u0142 w latach 1910\u20131914 i 1916\u20131920), Stefan i Wasyl Sembratowicze, Stefan Jaczeczak, \u0141ukasz Brenia i Stefan Karpiak, kt\u00f3ry zmar\u0142 tam 18 stycznia 1915 roku\u201d[12]<\/a>. Gdy pod koniec pierwszego roku wojny front si\u0119 ustabilizowa\u0142, linia okop\u00f3w austriackich przebiega\u0142a z p\u00f3\u0142nocy na po\u0142udnie \u2013 tu\u017c nad dolin\u0105 Przys\u0142opia i Nowicy.<\/p>\n\n\n\n

Najprawdopodobniej to w\u0142a\u015bnie w tym okresie mieszka\u0144cy Nowicy zetkn\u0119li si\u0119 po raz pierwszy z eterem. By\u0142 on u\u017cywany w wojennych szpitalach \u2013 s\u0142u\u017cy\u0142 do odka\u017cania ran, znieczulania i usypiania chorych (np. przed operacj\u0105). W wojsku francuskim eter zmieszany z alkoholem znany by\u0142 jako popularny \u2013 w okresie pierwszej wojny \u015bwiatowej \u2013 narkotyk zwany la gnole.<\/em> W Polsce ten  \u2013 uwa\u017cany od 1928 roku za narkotyk \u2013 specyfik zwany by\u0142 te\u017c anodyn\u0105, kroplami Hoffmana, dzi\u015b wci\u0105\u017c uwa\u017cany jest za rarytas a nazywa si\u0119 go kropk\u0105.<\/em> W Nowicy znajdowa\u0142 si\u0119 tez szpital, zlokalizowany w niezasiedlonym, nowym domu rodziny Wi\u0119ck\u00f3w (na samym dole wsi).  Brak jest informacji dotycz\u0105cych skali zniszcze\u0144 Nowicy i Przys\u0142opia podczas I wojny \u015bwiatowej. W 1915 roku Nowic\u0119 zaatakowa\u0142a ospa \u2013 zmar\u0142o 23 dzieci (niemaj\u0105cych jeszcze 10 lat). By\u0142a to straszna tragedia dla rodzin, np. Stefanowi i Eufrozynie Romanykom zmar\u0142o na osp\u0119 troje dzieci: czteroletni Piotr, siedmioletni Jan, o\u015bmioletnia Anna, a dwa klata p\u00f3\u017aniej dwunastoletni Wasyl[13]<\/a>. <\/p>\n\n\n\n

Regina Pazdur<\/p>\n\n\n\n

\n

[1]<\/a> Z. Szanter, Z przesz\u0142o\u015bci \u0141emkowszczyzny. Dzieje Przys\u0142opia i Nowicy<\/em>, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2013, s. 107\u2013108.<\/p>\n\n\n\n

[2]<\/a> Tam\u017ce, s. 108\u2013110.<\/p>\n\n\n\n

[3]<\/a> Z. Budzy\u0144ski, Ludno\u015b\u0107 pogranicza polsko<\/em>\u2013ruskiego w drugiej po\u0142owie XVIII wieku<\/em>. T. I, Towarzystwo Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk, Przemy\u015bl\u2013Rzesz\u00f3w 1993, s. 56\u201359, 177\u2013195.<\/p>\n\n\n\n

[4]<\/a> Z. Szanter, Z przesz\u0142o\u015bci \u0141emkowszczyzny. Dzieje Przys\u0142opia i Nowicy,<\/em> cyt. wyd., s. 111\u2013115.<\/p>\n\n\n\n

[5]<\/a> S. Udziela, Ziemia \u0142emkowska przed p\u00f3\u0142wieczem. Zapiski i wspomnienia z lat 1888<\/em>\u20131893<\/em>, Towarzystwo Ludoznawcze, Lw\u00f3w 1934, s. 35\u201336.<\/p>\n\n\n\n

[6]<\/a> Tam\u017ce, s. 39\u201340.<\/p>\n\n\n\n

[7]<\/a> Tam\u017ce, s. 40\u201341.<\/p>\n\n\n\n

[8]<\/a> Gmina U\u015bcie Gorlickie, Nowica<\/em>, online http:\/\/www.usciegorlickie.pl\/pl\/21782\/0\/Nowica.html [01.06.2015].<\/p>\n\n\n\n

[9]<\/a> J. Moklak, Aspekty polityczne \u017cycia religijnego Ukrai\u0144c\u00f3w w Galicji. Ekspansja prawos\u0142awia rosyjskiego<\/em>, [w:] Polska \u2013 Ukraina. 1000 lat s\u0105siedztwa<\/em>,  red. S. St\u0119pina, Po\u0142udniowo\u2013Wschodni Instytut Naukowy,  Przemy\u015bl 1990, s. 199\u2013206.<\/p>\n\n\n\n

[10]<\/a> A. Krochmal, Stosunki mi\u0119dzy grekokatolikami i prawos\u0142awnymi na \u0141emkowszczy\u017anie w latach 1926<\/em>\u20131939<\/em>, [w:] \u0141emkowie w historii i kulturze Karpat<\/em>. Cz. 1,  red.<\/em> J.  Czajkowski, , s. 282.<\/p>\n\n\n\n

[11]<\/a> Z. Szanter, Z przesz\u0142o\u015bci \u0141emkowszczyzny. Dzieje Przys\u0142opia i Nowicy,<\/em> cyt. wyd., s. 124\u2013125.<\/p>\n\n\n\n

[12]<\/a> Tam\u017ce, s.125.<\/p>\n\n\n\n

[13]<\/a> Tam\u017ce, s.126\u2013128.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W wyniku pierwszego rozbioru Polski w 1772 roku, po\u0142udniowo\u2013wschodnie ziemie Rzeczpospolitej sta\u0142y si\u0119 prowincj\u0105 austriack\u0105 (w p\u00f3\u017aniejszym czasie krajem koronnym) zwan\u0105 Kr\u00f3lestwem Galicji i Lodomerii. … czytaj dalej…Nowica w zaborze austriackim<\/span><\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":827,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-817","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/817","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=817"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/817\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1087,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/817\/revisions\/1087"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/827"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=817"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=817"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=817"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}