{"id":1713,"date":"2023-12-29T21:45:00","date_gmt":"2023-12-29T21:45:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/?p=1713"},"modified":"2024-02-20T23:25:30","modified_gmt":"2024-02-20T23:25:30","slug":"e-book","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/2023\/12\/29\/e-book\/","title":{"rendered":"e-book"},"content":{"rendered":"\n
Zapraszamy serdecznie do czytania i udost\u0119pniania darmowego e-booka autorstwa Reginy Pazdur “\u0141y\u017ckarstwo na \u0141emkowszczy\u017anie”. <\/a><\/h5>\n\n\n\n
\n

Celem publikacji nie jest jedynie przybli\u017cenie \u0142y\u017ckarstwa na \u0141emkowszczy\u017anie z akcentem na stron\u0119 materialn\u0105 tego procesu. Spotkania i rozmowy z setkami os\u00f3b, kt\u00f3re odby\u0142am w ostatnich siedmiu latach w ramach pracy w Archiwum Nowicy-Przys\u0142up i Archiwum Gminy Andrych\u00f3w wp\u0142yn\u0119\u0142y na mnie tak, \u017ce nie chc\u0119 m\u00f3wi\u0107 o jakimkolwiek rzemio\u015ble nie koncentruj\u0105c si\u0119 przede wszystkich na osobach potrafi\u0105cych dane czynno\u015bci wykonywa\u0107. Wa\u017cne sta\u0142y si\u0119 dla mnie historie tych os\u00f3b, ich narracje; to, co zapami\u0119tali i to w jaki spos\u00f3b m\u00f3wi\u0105 o przesz\u0142o\u015bci \u0141emkowszczyzny. Pami\u0119\u0107. Istotnym sta\u0142o si\u0119 dla mnie zaprezentowanie biogram\u00f3w (chocia\u017cby szcz\u0105tkowych) i przybli\u017cenie sylwetek os\u00f3b, kt\u00f3re nadal potrafi\u0105 wyrabia\u0107 drobne przedmioty z drewna metodami tradycyjnymi a tak\u017ce tych, kt\u00f3rzy ju\u017c odeszli a byli niegdy\u015b biegli w swym fachu. <\/p>\n\n\n\n

Praca nad publikacj\u0105 mo\u017cliwa by\u0142a dzi\u0119ki stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z zakresu tw\u00f3rczo\u015bci ludowej na rok 2023. Powsta\u0142a w oparciu o badania etnograficzne przeprowadzone g\u0142\u00f3wnie we wsiach uwa\u017canych za centrum \u0142emkowskiego \u0142y\u017ckarstwa[1]<\/sup><\/a>: Nowicy (z przysi\u00f3\u0142kiem Przys\u0142op[2]<\/sup><\/a>) Leszczynach, Kunkowej. Ale nie tylko \u2013 tak\u017ce w pobliskich wsiach Bielanka (ze wzgl\u0119du na jednego z mieszka\u0144c\u00f3w zajmuj\u0105cego si\u0119 produkcj\u0105 gont\u00f3w) oraz Oderne (gdzie doprowadzi\u0142y mnie rozmowy z rzemie\u015blnikami przeprowadzone w trakcie bada\u0144). Badania w Nowicy prowadz\u0119 od 2016 r., terenem nowym by\u0142y pozosta\u0142e miejscowo\u015bci, w kt\u00f3rych badania przeprowadzi\u0142am w 2023 r. Podczas pracy w terenie korzysta\u0142am ze sp\u00f3jnego systemu metod opartych na tradycyjnej metodzie etnograficznej. Mia\u0142am do dyspozycji liczne techniki zbierania danych zgrupowane w kategorie odsy\u0142aj\u0105ce do sfer podstawowych umiej\u0119tno\u015bci: obserwacji, prowadzenia wywiadu i analizy danych zastanych. Stosowa\u0142am obserwacj\u0119 uczestnicz\u0105c\u0105 a tak\u017ce nieustrukturyzowane, otwarte, pog\u0142\u0119bione wywiady oraz analiz\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142owych pierwotnych i wt\u00f3rnych danych zastanych.<\/p>\n\n\n\n

Ksi\u0105\u017cka powsta\u0142a r\u00f3wnie\u017c w oparciu o wyniki kwerend muzealnych i archiwalnych przeprowadzonych na przestrzeni lat 2017\u20132023 w: Pa\u0144stwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie, Muzeum Etnograficznym w Krakowie, Muzeum Regionalnym PTTK w Gorlicach, S\u0105deckim Parku Etnograficznym, Pracowni Dokumentacji i Informacji Etnograficznej (Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego), Zagrodzie Maziarskiej w \u0141osiu (oddzia\u0142 Muzeum Dwory Karwacjan\u00f3w i G\u0142adysz\u00f3w w Gorlicach) i Archiwum Uniwersytetu Marii Curie Sk\u0142odowskiej w Lublinie. Szczeg\u00f3lnie pomocne, zar\u00f3wno przy tworzeniu biogram\u00f3w nie\u017cyj\u0105cych \u0142y\u017ckarzy jak i przy opisie samej technicznej strony dawnego tradycyjnego \u0142y\u017ckarstwa, okaza\u0142y si\u0119 by\u0107 archiwalne wywiady z osobami zajmuj\u0105cymi si\u0119 obr\u00f3bk\u0105 drewna w Nowicy, Przy\u0142opiu, Kunkowej, Leszczynach i Bielance. By\u0142y one przeprowadzone przez studentki i student\u00f3w, pod kierunkiem Romana Reinfussa, z nieistniej\u0105cej ju\u017c dzi\u015b Katedry Etnografii i Etnologii Uniwersytetu Marii Curie Sk\u0142odowskiej w Lublinie (dalej KEiE UMCS), przez okres 1,5 miesi\u0105ca w terminie od maja 1962 r. do lutego 1966 r[3]<\/sup><\/a>. Jedn\u0105 z os\u00f3b bior\u0105cych udzia\u0142 w owych badaniach[4]<\/sup><\/a> by\u0142a Halina Piasecka (Wilczy\u0144ska)[5]<\/sup><\/a>, autorka niepublikowanej pracy magisterskiej z 1966 r. zatytu\u0142owanej \u201eProdukcja przedmiot\u00f3w drewnianych i handel nimi we wsiach \u0142emkowskich powiatu gorlickiego\u201d, wiele wnosz\u0105cej do niniejszej publikacji[6]<\/sup><\/a>. <\/p>\n\n\n\n

(…)<\/p>\n\n\n\n

Gdy pocz\u0105tkiem roku 2023 przyst\u0119powa\u0142am do przygotowywania niniejszej publikacji a tak\u017ce strony internetowej (lyzkarstwo.pl) po\u015bwi\u0119conej \u0142y\u017ckarstwu na \u0141emkowszczy\u017anie by\u0142am przekonana, \u017ce zadanie to (m\u00f3wi\u0105c kolokwialnie) \u201ejest owszem wymagaj\u0105ce, ale do zrobienia\u201d. Teraz ko\u0144cem tego roku wiem, \u017ce aby wyczerpa\u0107 temat i w pe\u0142ni wykorzysta\u0107 zebrany materia\u0142 (terenowy i \u017ar\u00f3d\u0142owy) potrzebne s\u0105 dodatkowe miesi\u0105ce pracy. \u017bywi\u0119 nadziej\u0119, \u017ce wersja papierowa publikacji b\u0119dzie poszerzona nie tylko o rozdzia\u0142 po\u015bwi\u0119cony nieodleg\u0142ej historii omawianych wiosek (od lat 60. XX w. po wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107) i dok\u0142adniejsze opracowanie zgromadzonego materia\u0142u ale tak\u017ce o wyniki kwerend w kolejnych plac\u00f3wkach takich jak Muzeum Kultury \u0141emkowskiej w Zyndranowej, Archiwum Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk czy Skansen Wsi Pog\u00f3rza\u0144skiej w Szymbarku[7]<\/sup><\/a>. W pierwszej kolejno\u015bci poszerzenia wymagaj\u0105 zagadnienia zwi\u0105zane z biografiami i historiami \u0142y\u017ckarzy, kt\u00f3rzy zostali pomini\u0119ci w tej publikacji (ze wzgl\u0119du np. na brak mo\u017cliwo\u015bci spotkania si\u0119 celem przeprowadzenia wywiadu). W kolejnej te dotycz\u0105ce: drewna\/surowca (sposob\u00f3w pozyskiwania go na przestrzeni lat); zdobnictwa wyrob\u00f3w; obrz\u0119d\u00f3w zwi\u0105zanych z handlem; roli i wp\u0142ywu sp\u00f3\u0142dzielni w Ryglicach, \u017burowej i Gorlicach na prac\u0119 \u0142y\u017ckarzy. Moim marzeniem jest, aby uzupe\u0142niona, poszerzona publikacja zosta\u0142a w przysz\u0142o\u015bci przet\u0142umaczona na j\u0119zyk \u0142emkowski.<\/p>\n\n\n\n

W tym miejscu chcia\u0142abym serdecznie raz jeszcze podzi\u0119kowa\u0107 wszystkim osobom, kt\u00f3re przyczyni\u0142y si\u0119 do powstania tej ksi\u0105\u017cki, rozm\u00f3wcom i rozm\u00f3wczyniom \u2013 \u0142y\u017ckarzom i \u0142y\u017ckarkom, pracownikom i pracowniczkom miejsc odwiedzonych przeze mnie (celem przeprowadzenia kwerendy). (…) Dzi\u0119kuj\u0119 Stanis\u0142awowi Ciokowi za mo\u017cliwo\u015b\u0107 zamieszczenia fotografii jego autorstwa w publikacji oraz \u0141ukaszowi Gieruszczakowi za sk\u0142ad. Przede wszystkim jednak bardzo dzi\u0119kuj\u0119 mojemu m\u0119\u017cowi Maciejowi Kud\u0142acikowi za nieustaj\u0105ce wsparcie i pomoc na ka\u017cdym z etap\u00f3w prac a tak\u017ce synowi Nikodemowi, za \u015bwie\u017ce spojrzenie na \u201episanie etnografa\/ii\u201d. To dzi\u0119ki ich wsparciu jestem zach\u0119cona by temat \u0142y\u017ckarstwa na \u0141emkowszczy\u017anie poszerzy\u0107 w swych rozwa\u017caniach o now\u0105 perspektyw\u0119 badawcz\u0105 zwi\u0105zan\u0105 z kategori\u0105 pami\u0119ci i tworzon\u0105 przez \u0141emk\u00f3w kultur\u0105 pami\u0119ci[8]<\/sup><\/a>. Wiele pracy przede mn\u0105, ale i du\u017co za mn\u0105. <\/p>\n\n\n\n

Dzi\u0119kuj\u0119.<\/p>\nRegina Pazdur – fragment publikacji<\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n

\n
\n\n\n\n

[1]<\/a> R. Reinfuss, \u0141emkowie. Opis etnograficzny<\/em>, \u201eWierchy\u201d, Rok czternasty, 1936, s. 16.<\/p>\n\n\n\n

[2]<\/a> Oficjalna nazwa przysi\u00f3\u0142ka brzmi Przys\u0142op. Za: Wykaz urz\u0119dowych nazw miejscowo\u015bci i ich cz\u0119\u015bci, Obwieszczenie Ministra Spraw Wewn\u0119trznych i Administracji z dnia 17 pa\u017adziernika 2019 r. w sprawie wykazu urz\u0119dowych nazw miejscowo\u015bci i ich cz\u0119\u015bci, cz\u0119\u015b\u0107 IV, s. 1712, https:\/\/www.gov.pl\/web\/mswia\/wykaz-urzedowych-nazw-miejscowosci-i-ich-czesci<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

[3]<\/a> Materia\u0142y te nie s\u0105 znane w Archiwum UMCSu w Lublinie. Finalnie, po d\u0142ugich poszukiwaniach, dotar\u0142am w 2023 r.  do pozosta\u0142ych materia\u0142\u00f3w z owych bada\u0144; niestety do czasu wydania niniejszej publikacji, wci\u0105\u017c nie ustalono, w jaki spos\u00f3b i na jakich warunkach mog\u0142yby by\u0107 mi udost\u0119pnione.<\/p>\n\n\n\n

[4]<\/a> Opr\u00f3cz np. Marii Brylak (w\u00f3wczas jeszcze nie Za\u0142uskiej) wybitnej etnografki, wi\u0119cej: https:\/\/www.nagrodakolberg.pl\/laureaci-maria_brylak_zaluska<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

[5]<\/a> Piasecka H., Produkcja przedmiot\u00f3w drewnianych i handel nimi we wsiach \u0142emkowskich powiatu gorlickiego<\/em>, niepublikowana praca magisterska napisana pod kierunkiem profesora dr Romana Reinfussa, Uniwersytet Marii Curie Sk\u0142odowskiej, Katedra Etnografii i Etnologii, Lublin 1966.<\/p>\n\n\n\n

[6]<\/a> Ze wzruszeniem i wdzi\u0119czno\u015bci\u0105 wspominam r\u00f3wnie\u017c samo spotkanie z Halin\u0105 Piaseck\u0105-Wilczy\u0144sk\u0105, przez lata zwi\u0105zan\u0105 z MBL w Sanoku, kt\u00f3re dosz\u0142o do skutku w 2023 r. dzi\u0119ki innej etnografce z tej plac\u00f3wki Danucie Blin-Olbert.<\/p>\n\n\n\n

[7]<\/a> Plac\u00f3wka ta gromadzi eksponaty nie tylko zwi\u0105zane ze wsi\u0105 pog\u00f3rza\u0144sk\u0105. Ze wzgl\u0119du na bliskie s\u0105siedztwo z \u0141emkowszczyzn\u0105 posiada r\u00f3wnie\u017c eksponaty z tego regionu.<\/p>\n\n\n\n

[8]<\/a> Por. P. Trzeszczy\u0144ska, \u0141emkowszczyzna zapami\u0119tana. Opowie\u015bci o przesz\u0142o\u015bci i przestrzeni<\/em>, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, Krak\u00f3w 2013, s. 8.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zapraszamy serdecznie do czytania i udost\u0119pniania darmowego e-booka autorstwa Reginy Pazdur “\u0141y\u017ckarstwo na \u0141emkowszczy\u017anie”. Celem publikacji nie jest jedynie przybli\u017cenie \u0142y\u017ckarstwa na \u0141emkowszczy\u017anie z akcentem … czytaj dalej…e-book<\/span><\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1735,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,6],"tags":[],"class_list":["post-1713","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-publikacja-el"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1713","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1713"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1713\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1728,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1713\/revisions\/1728"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1735"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1713"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1713"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1713"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}