{"id":1523,"date":"2023-12-03T14:44:00","date_gmt":"2023-12-03T14:44:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/?p=1523"},"modified":"2024-02-21T00:02:12","modified_gmt":"2024-02-21T00:02:12","slug":"teodor-karpiak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/2023\/12\/03\/teodor-karpiak\/","title":{"rendered":"Teodor Karpiak"},"content":{"rendered":"\n

Teodor Karpiak (1907-1995) mieszkaniec Kunkowej zajmuj\u0105cy si\u0119 opr\u00f3cz rolnictwa rzemios\u0142em ludowym\u00a0 \u2013 zabawkarstwem i \u0142y\u017ckarstwem. Jego ojciec prowadzi\u0142 gospodarstwo rolne i handlowa\u0142 \u0142y\u017ckami \u201eje\u017adzi\u0142\u00a0 z \u0142y\u017ckami na W\u0119gry”, cz\u0119\u015b\u0107 ich kupowa\u0142, cz\u0119\u015b\u0107 robi\u0142 sam; brat w 1946 r. wyjecha\u0142 do Zwi\u0105zku Radzieckiego.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Teodor Karpiak, fot. z kolekcji Stefanii H\u0142adyk.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Teodor Karpiak, fot. z kolekcji Stefanii H\u0142adyk.<\/p>\n\n\n\n

W wieku 18 lat i Teodor Karpiak zacz\u0105\u0142 handlowa\u0107 i powoli robi\u0107 swoje pierwsze drobne wyroby z drewna. W ci\u0105gu \u017cycia sprzedawa\u0142 zrobione przez siebie: wa\u0142ki,  kule do ucierania maku, t\u0142uczki do ziemniak\u00f3w, m\u0142otki do mi\u0119sa, foremki do porcjowania mas\u0142a, spinacze a tak\u017ce zabawki: skrzypki, fujarki, \u201etrakotki” zwane \u201erapcza\u0142a\u201d, ko\u0142atki, pukawki, ptaszki na k\u00f3\u0142kach, taczki. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Wyroby Teodora Karpiaka z kolekcji jego c\u00f3rki Stefanii H\u0142adyk. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Wyroby Teodora Karpiaka z kolekcji jego c\u00f3rki Stefanii H\u0142adyk (to ona je zdobi\u0142a). <\/p>\n\n\n\n

Opr\u00f3cz tego ca\u0142y czas handlowa\u0142 wyrobami cudzymi, skupowanymi od innych rzemie\u015blnik\u00f3w. Sam nie maj\u0105c pola zacz\u0105\u0142 zarabia\u0107 w ten spos\u00f3b na w\u0142asne utrzymanie, finalnie po latach zarobi\u0142 tyle, \u017ce m\u00f3g\u0142 kupi\u0107 sobie 4 ha ziemi. Sprzedawa\u0142 swoje wyroby na rynkach, jarmarkach, na kt\u00f3re je\u017adzi\u0142 w r\u00f3\u017cne miejsca, np. do B\u0119dzina; sprzedawa\u0142 tak\u017ce w Zakopanem na Krup\u00f3wkach w sklepie W\u0142odzimierza Nalepy a tak\u017ce w sklepach Cepelii. <\/p>\n\n\n\n

Teodor Karpiak zosta\u0142 wysiedlony z domu (wybudowanym w 1938 r.) w roku 1947 w ramach \u201eAkcji Wis\u0142a\u201d do G\u00f3rek Noteckich woj. gorzowskie, gdzie przebywa\u0142 do 1956 r. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Dom rodzinny Teodora Karpiaka w Kunkowej.<\/p>\n\n\n\n

Wyjecha\u0142 z \u017con\u0105 Juli\u0105 i dwoma c\u00f3rkami Mari\u0105 (ur. 1939) i Stefani\u0105 (ur. 1941), najpierw do Zag\u00f3rza, stamt\u0105d do miejscowo\u015bci Stare Kurowo, a p\u00f3\u017aniej  do PGRu w G\u00f3rkach Noteckich. To w\u0142a\u015bnie c\u00f3rka Stefania razem ze swoim m\u0119\u017cem Grzegorzem H\u0142adykiem (ur. 1941), r\u00f3wnie\u017c wysiedlonym lecz do wsi obok \u2013 do Przysiek, opowiada\u0142a mi o \u017cyciu i tw\u00f3rczo\u015bci swojego ojca.  Podczas rozmowy dowiaduj\u0119 si\u0119, \u017ce w latach m\u0142odo\u015bci Stefania H\u0142adyk pomaga\u0142a ojcu w jego dzia\u0142alno\u015bci, g\u0142\u00f3wnie ozdabiaj\u0105c zabawki.  W pierwszej kolejno\u015bci rysowa\u0142a kredkami o\u0142\u00f3wkowymi \u201ez g\u0142owy\u201d ro\u017cnego domki, drzewka, krajobrazy, misie, postacie g\u00f3rali (w rozmaitych kapeluszach z pi\u00f3rkiem lub bez i wymy\u015blnych serdaczkach) a nast\u0119pnie za pomoc\u0105 wypalarki, kt\u00f3rej drut oporowy nagrzewa\u0142a, wypala\u0142a wzorki. Nast\u0119pnie zabawk\u0119 z wypalonym po liniach kredki rysunkiem malowa\u0142a jak kolorowank\u0119 zwyk\u0142ymi szkolnymi farbami a na ko\u0144cu ca\u0142o\u015b\u0107 lakierowa\u0142a (najpierw lakierem nitro a p\u00f3\u017aniej olejowym). Opr\u00f3cz zdobienia zabawek zajmowa\u0142a si\u0119 tak\u017ce struganiem ich ma\u0142ych element\u00f3w np. \u015blimak\u00f3w do zabawkowych skrzypiec. Rola Stefanii H\u0142adyk w dzia\u0142alno\u015bci Teodora H\u0142adyka by\u0142a dla mnie swego rodzaju zaskoczeniem. Oczywistym dla mnie by\u0142a rola kobiet w dzia\u0142alno\u015bci lokalnych rzemie\u015blnik\u00f3w, ale do tej pory s\u0105dzi\u0142am, opieraj\u0105c si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na rozmowach z nimi, \u017ce by\u0142a to pomoc w mniejszym zakresie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Stefania H\u0142adyk prezentuje obsadki, kt\u00f3rymi handlowa\u0142 jej ojciec. W tle skrzypki wykonane przez Teodora Karpiaka. fot. R. Pazdur<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Stefania H\u0142adyk prezentuje fujarki ojca w\u0142\u0105snor\u0119cznie przez siebie zdobione. fot. R. Pazdur<\/p>\n\n\n\n

Z tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 Teodora Karpiaka spotka\u0142am si\u0119 wcze\u015bniej podczas kwerendy w Muzeum Regionalnym PTTK w Gorlicach,<\/a> to tam zobaczy\u0142am po raz pierwszy jego zabawki: bordowy samoch\u00f3d typu pick-up, zabawkowe skrzypeczki i basy. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Zabawki wykonane przez Teodora Karpiaka z Muzeum Regionalnego PTTK w Gorlicach.<\/p>\n\n\n\n

Po raz kolejny na jego zabawki natkn\u0119\u0142am si\u0119 podczas kwerendy w Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku, <\/a>tam z kolei ogl\u0105da\u0142am skrzypki ze smyczkiem, terkotk\u0119, zielonoczerwon\u0105 pukawk\u0119 i fujarki, zdobione w identyczny spos\u00f3b jak te widziane p\u00f3\u017aniej w domu Stefanii H\u0142adyk. W kartach ewidencyjnych przedmiot\u00f3w nie by\u0142o mowy o roli c\u00f3rki w pracy ojca. Warto w tym miejscu zauwa\u017cy\u0107, \u017ce po powrocie z wysiedlenia Stefania H\u0142adyk uko\u0144czy\u0142a zaocznie pi\u0119cioletni kurs w Ropczycach dotycz\u0105cy rachunkowo\u015bci rolnej ale jej g\u0142\u00f3wnym i jedynym, opr\u00f3cz pracy w gospodarstwie, zaj\u0119ciem by\u0142a pomoc ojcu przy wyrobie drobnych wyrob\u00f3w z drewna (co robi\u0142a prawie 30 lat). <\/p>\n\n\n\n

Podczas naszej rozmowy pokaza\u0142a mi przedmioty, kt\u00f3rymi jej ojciec handlowa\u0142 \u2013 a sprzedawa\u0142 jak ju\u017c wspomnia\u0142am nie tylko przedmioty zrobione przez siebie, ale i te kupione od innych rzemie\u015blnik\u00f3w m.in. z Zakopanego i Nowego Targu \u2013 kt\u00f3re pieczo\u0142owicie przechowuje, jak m\u00f3wi \u201ena pami\u0105tk\u0119\u201d. S\u0105 w\u015br\u00f3d nich drewniane, rze\u017abione obsadki do stal\u00f3wek (zawini\u0119te w kwadratow\u0105 tkan\u0105 serwetk\u0119, zakupion\u0105 przed laty na jakim\u015b jarmarku), pi\u00f3rnik, zestaw pi\u015bmienniczy z ka\u0142amarzem, r\u00f3\u017cnego rodzaju puzderka i pude\u0142eczka (okr\u0105g\u0142e i w kszta\u0142cie serca), drewniane talerze z a\u017curowymi ko\u0142nierzami i napisami (np.: \u201eczem chata bogata tym rada\u201d).<\/p>\n\n\n