Przede wszystkim dzi\u0119ki nim mo\u017cemy ogl\u0105da\u0107 rodzin\u0119 Smereczniak\u00f3w na zdj\u0119ciach, bo przekazali je do Archiwum Nowicy-Przys\u0142up<\/a>, za co bardzo dzi\u0119kujemy. Wszystkie fotografie zar\u00f3wno Jana jak i Piotra (a tak\u017ce innych cz\u0142onk\u00f3w rodziny) pochodz\u0105 w\u0142a\u015bnie z kolekcji rodziny Smereczniak\u00f3w z Przys\u0142upia.<\/p>\n\n\n\n Jan (Iwan) Smereczniak z koniem na tle domu, Archiwum Nowicy-Przys\u0142yup <\/a><\/p>\n\n\n\n Jedna z tych fotografii sta\u0142a si\u0119 niejako bohaterk\u0105 najnowszej ksi\u0105\u017cki Agnieszki Paj\u0105czkowskiej zatytu\u0142owanej \u201eNieprzezroczyste. Historie ch\u0142opskiej fotografii\u201d<\/a> wydanej w wydawnictwie Czarne (2023). Autorka \u201eopisuje wybrane ch\u0142opskie zdj\u0119cia, a swoje spostrze\u017cenia uzupe\u0142nia o rozmowy, zapisy historii m\u00f3wionej, dokumenty, mikroreporta\u017ce, rozwa\u017cania teoretyczne, cytaty z esej\u00f3w o fotografii i nowe refleksje dotycz\u0105ce historii ludowej. Rdzeniem ksi\u0105\u017cki pozostaje pytanie, czym w\u0142a\u015bciwie jest to, co widzimy. Czego fotografia nie pokazuje i nie rozstrzyga? To nie tyle opowie\u015b\u0107 o osobach widocznych na zdj\u0119ciach, ile o samych zdj\u0119ciach i tych, kt\u00f3rzy je wykonywali \u2013 fotografach i fotografkach, o ich motywacjach, warsztacie pracy, miejscu w wiejskiej spo\u0142eczno\u015bci. Tak ogl\u0105dane ch\u0142opskie fotografie pozwalaj\u0105 spojrze\u0107 z mniej oczywistej perspektywy na polsk\u0105 histori\u0119 XX wieku\u201d [1].<\/p>\n\n\n\n Fotografia fragmentu rozdzia\u0142u ksi\u0105\u017cki A. Paj\u0105czkowskiej, Nieprzezroczyste. Historie ch\u0142opskiej fotografii, <\/em>Wydawnictwo Czarne, Wo\u0142owiec, 2023, s. 338-339.<\/p>\n\n\n\n Jan Smereczniak o\u017ceni\u0142 si\u0119 z c\u00f3rk\u0105 Aleksego Szmajdy<\/a> (1873\u20131967) i Barbary (1870-1956) i przez pewien czas mieszka\u0142 razem z te\u015bciami na granicy Smerekowca i Przys\u0142upia. Aleksy Szmajda by\u0142 wybitnym rzemie\u015blnikiem i stolarzem. Skonstruowa\u0142 samodzielnie z du\u017c\u0105 dba\u0142o\u015bci\u0105 o detale wiele pi\u0119knie wykonanych narz\u0119dzi i przedmiot\u00f3w u\u017cytkowych, nie tylko \u0142y\u017cek ale tak\u017ce wi\u0119kszych form jak np. meble. Mieszka\u0144cy pami\u0119taj\u0105 jego skrzypki czy rowerek; do dnia dzisiejszego zachowa\u0142a si\u0119 m.in. rama okienna, opakowanie na okulary i wiele w\u0142asnor\u0119cznie wykonanych narz\u0119dzi stolarskich (heble, r\u0105czki do pi\u0142ek i same pi\u0142ki, cyrkle, o\u015bniki, k\u0105tomierz, ri\u017cce itp.). Tokarnie r\u0119czne wyrabiane przez niego charakteryzuj\u0105 si\u0119 posiadaniem element\u00f3w gwintowanych (mia\u0142 bowiem gwintownic\u0119). Pracowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c na tokarce no\u017cnej, na kt\u00f3rej wyrabia\u0142 m.in. tzw. jesionowe g\u0142owy do wozu, zreszt\u0105 by\u0142 bardzo wszechstronnym rzemie\u015blnikiem, zajmowa\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c ko\u0142odziejstwem i bednarstwem. Po wysiedleniach przenie\u015bli si\u0119 w g\u0142\u0105b wsi do opuszczonych domostw w Nowicy, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej zakupili. Z wywiadu z Piotrem Smereczniakiem (ur. 1951 r.) z Przys\u0142upia dowiadujemy si\u0119, \u017ce Szmajda mieszka\u0142 w p\u00f3\u017aniejszych latach swego \u017cycia w Nowicy 8, miejsce to zwane by\u0142o \u201eu Piosia\u201d (\u201ebo tam Pio\u015b mieszka\u0142\u201d) a kiedy by\u0142 ju\u017c starszym schorowanym cz\u0142owiekiem zamieszka\u0142 w domu Melanii i Jana\u00a0 Wr\u00f3bl\u00f3w gdzie zmar\u0142. Jan Smereczniak z kolei zamieszka\u0142 w domu \u201ena g\u00f3rce\u201d w Nowicy. <\/p>\n\n\n\n Podczas kwerendy uda\u0142o mi si\u0119 dotrze\u0107 do wywiadu z Janem Smereczniakiem przeprowadzonym przez Mari\u0119 Grybel z ramienia Uniwersytetu Marii Curie Sk\u0142odowskiej w 1962 r. [2]. Dowiadujemy si\u0119\u00a0 z niego, \u017ce zar\u00f3wno jego dziadek jak i ojciec wyrabiali \u0142y\u017cki, wtedy wykonywano je g\u0142\u00f3wnie z drewna jaworowego i bukowego. Bywa\u0142o, \u017ce \u201eza drzewem bukowym chodzono do \u017begiestowa i Weso\u0142ej\u201d. Dziadkowie jego wspominali, \u017ce sprzedawali swoje towary na S\u0142owacji (\u201echodzili na S\u0142owaki\u201d). W wywiadzie opowiada o dok\u0142adnej produkcji r\u0119cznej \u0142y\u017cek, sam wykonuje jedynie \u0142y\u017cki \u201ewyrzynane\u201d, korzystaj\u0105c przy tym z dziada<\/em> (kobylicy). Wymienia nast\u0119puj\u0105ce przedmioty drewniane wyrabianych w tamtym czasie we wsi: gonty, \u0142y\u017cki, wrzeciona i cebrzyki. Te ostatnie wyrabiano g\u0142\u00f3wnie na w\u0142asny u\u017cytek.<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/image-1-1024x699.png\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/2-1-1024x577.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/image-2-732x1024.png\")
<\/figure>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/image-3-1024x620.png\")
<\/figure>\n\n\n\n