{"id":1458,"date":"2023-11-28T23:39:00","date_gmt":"2023-11-28T23:39:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/?p=1458"},"modified":"2024-02-25T20:28:45","modified_gmt":"2024-02-25T20:28:45","slug":"grzegorz-cymbala","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/2023\/11\/28\/grzegorz-cymbala\/","title":{"rendered":"Grzegorz Cymba\u0142a"},"content":{"rendered":"\n

Grzegorz Cymba\u0142a (ur. 1919 r. w USA) to syn Micha\u0142a (1890-1960) i Marii z d. Pucher (1897-1972), wnuk Bazylego i Marii z Kapeluch\u00f3w z Nowicy, m\u0105\u017c Ewy, ojciec m.in. Stefana Cymba\u0142y <\/a>(a tak\u017ce Micha\u0142a, Jana, Marii, Lubomiry). <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Grzegorz Cymba\u0142a (na fotografii widoczna r\u00f3wnie\u017c Monika Te\u015bluk z dzie\u0107mi), fotografia z kolekcji Moniki i Marka Tesluk\u00f3w, 2001 r. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Grzegorz Cymba\u0142a; fotografia z kolekcji Moniki i Marka Tesluk\u00f3w, 2001 r. <\/p>\n\n\n\n

Z inicjatywy Bazylego powsta\u0142a jedna z najbardziej znanych kapliczek we wsi. Ta kapliczka przydro\u017cna z wn\u0119k\u0105, by\u0142a niegdy\u015b otynkowana i pobielona, zbudowana jest z cios\u00f3w piaskowca i ma kszta\u0142t prostopad\u0142o\u015bcianu. Kamienie polne zosta\u0142y po\u0142\u0105czone zapraw\u0105 glinian\u0105 a sama kapliczka postawiona jest na niskim, wysuni\u0119tym przed lico \u015bcian cokole z kamienia. W cz\u0119\u015bci frontalnej umieszczona jest, przestronna i g\u0142\u0119boka wn\u0119ka. Druga znacznie mniejsza usytuowana jest w g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci szczytu w kszta\u0142cie tr\u00f3jk\u0105ta. Za dach s\u0142u\u017c\u0105, zachodz\u0105ce na siebie i wysuni\u0119te przed lico \u015bcian,\u00a0 p\u0142yty z kamienia o wymiarach ok 1.30 m x 1.30 m. Andrzej Piecuch podaje, i\u017c kapliczka powsta\u0142a w 1889 r. [1] z kolei w Cyfrowym Archiwum Jerzego Tura i Barbary Tondos<\/a>, gdzie znajduj\u0105 si\u0119 archiwalne fotografie kapliczki z 1962 r. podano dat\u0119 1882 r. jako dat\u0119 fundacji kapliczki [2]. Z tego\u017c Archiwum dowiadujemy si\u0119, \u017ce kapliczka umiejscowiona by\u0142a ko\u0142o domu Wasyla Cymba\u0142y (brata Grzegorza). <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

archiwalne fotografie z 1962 r. z Cyfrowego Archiwum Jerzego Tura i Barbary Tondos [2].<\/p>\n\n\n\n

1889 r. to rok, w kt\u00f3rym wzi\u0119li \u015blub Bazyli i Marii z Kapeluch\u00f3w, co mog\u0142o by\u0107 przyczyn\u0105 postawienia kapliczki; inny pow\u00f3d jaki pojawia si\u0119 w literaturze to uczczenie rocznicy 900 lecia Chrztu Rusi Kijowskiej [1]. Pewnym jest to, \u017ce w przekazie ustnym rodziny Cymba\u0142\u00f3w nie zachowa\u0142a si\u0119 informacja na temat przyczyn fundacji kapliczki. We wn\u0119ce kapliczki znajduje si\u0119 aktualnie rze\u017aba Jezusa Frasobliwego zam\u00f3wiona przez Mateusza Sor\u0119 ze Stowarzyszenia Przyjaci\u00f3\u0142 Nowicy<\/a> (\u201erze\u017ab\u0119 Chrystusa Frasobliwego zam\u00f3wi\u0142em i kupi\u0142em w Galerii Sztuki Ludowej w Warszawie, u Pana Siewiery, na Rynku Starego miasta\u201d [3]) ze wzgl\u0119du na to, \u017ce artysta wyrze\u017abi\u0142 mniejsz\u0105 figur\u0119 ni\u017c by\u0142a zam\u00f3wiona umieszczono j\u0105 na kamieniu. Z kolei w ma\u0142ej wn\u0119ce znajduje si\u0119 mandylion ikonopisarza Danylo Movchana (wielokrotnego uczestnika Mi\u0119dzynarodowych Warsztat\u00f3w Ikonopisania w Nowicy, organizowanych przez wspomniane Stowarzyszenie Przyjaci\u00f3\u0142 Nowicy). <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Regina Pazdur przed kapliczk\u0105 w Przys\u0142upiu. fot. Maciej Kud\u0142acik 2019 r.<\/p>\n\n\n\n

Ta zwi\u0105zana z Przys\u0142upem od setek lat rodzina mia\u0142a swoje pole po obu stronach (w g\u00f3r\u0119 i w d\u00f3\u0142) od wspomnianej kapliczki. Potomkowie Grzegorza stworzyli drzewo genealogiczne, a dane zgromadzone w nim potwierdzaj\u0105 ich d\u0142ugoletni zwi\u0105zek ze wsi\u0105.  <\/p>\n\n\n\n

Grzegorz Cymba\u0142a od najm\u0142odszych lat wyrabia\u0142 \u0142y\u017cki, ale g\u0142\u00f3wnie do czas\u00f3w wojny zajmowa\u0142 si\u0119 razem ze swoim bratem Teodorem (1921-1983) wyrobem gont\u00f3w. Do dnia dzisiejszego zachowa\u0142y si\u0119 niekt\u00f3re jego narz\u0119dzia, kt\u00f3re przechowuje jego syn Stefan i to w\u0142a\u015bnie od niego dowiedzieli\u015bmy si\u0119 wi\u0119cej o Grzegorzu Cymbale. W tym czasie, kiedy we wsi nie by\u0142o pr\u0105du, czyli do lat 70 XX w., gospodarze nie mieli specjalnych warsztat\u00f3w; \u0142y\u017cki, g\u0142\u00f3wnie warszawskie d\u0142ugie na 42 cm i p\u00f3\u0142warszawskie na 30 cm, robi\u0142o si\u0119 w kuchni w izbie; te o d\u0142ugo\u015bci 25 cm. wyrabiali g\u0142\u00f3wnie podrostki. Jak wspomina Stefan Cymba\u0142a: \u201emama gotowa\u0142a, a te wszystkie odpady, te drzazgi z tych \u0142y\u017cek, bo tego by\u0142o du\u017co jak si\u0119 ciosa\u0142o, no to sz\u0142o do pieca, od razu\u201d [4].  \u0141y\u017cki mia\u0142y w\u00f3wczas inny kszta\u0142t ni\u017c te wyrabiane maszynowo, wprawdzie tak\u017ce mia\u0142y p\u0142askie trzonki ale by\u0142y one takie \u201epodcinane (\u2026) bardziej rze\u017abione, bo to wszystko robota r\u0119czna by\u0142a\u201d [4]. Wyroby suszy\u0142o si\u0119 z wykorzystaniem kuchennego pieca kaflowego. Nad p\u0142ytami metalowymi na wysoko\u015b\u0107 ok. 5 cm, robi\u0142o si\u0119 z drutu podp\u00f3rki, tak aby \u0142y\u017cka si\u0119 nie spali\u0142o. W tej pierwszej fazie suszenia nad gor\u0105c\u0105 blach\u0105, kt\u00f3ra trwa\u0142a kilkana\u015bcie minut chodzi\u0142o o to aby \u0142y\u017cki zbiela\u0142y z ka\u017cdej ze stron. To by\u0142 bardzo wa\u017cny proces, w kt\u00f3rym trzeba by\u0142o uwa\u017ca\u0107 by \u0142y\u017cki nie zbiela\u0142y za szybko, by nie mia\u0142y za wysokiej temperatury bo w\u00f3wczas potrafi\u0142y si\u0119 wykrzywi\u0107 czy pop\u0119ka\u0107. P\u00f3\u017aniej odk\u0142ada\u0142o si\u0119 je na \u201esuszni\u0119\u201d pieca i kilka razy obracano by poma\u0142u si\u0119 dosusza\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

\u0141y\u017cki wyrabiano g\u0142\u00f3wnie z buka ale tak\u017ce z jawora, pozyskiwanego jesieni\u0105 i zim\u0105. Jak m\u00f3wi Stefan Cymba\u0142a: \u201eNie mog\u0142o by\u0107 drzewo takie \u015bci\u0119te z sokiem, jak mia\u0142o li\u015bcie, bo to si\u0119 nie bardzo nadawa\u0142o. Bo \u0142y\u017cki si\u0119 krzywi\u0142y i ci\u0119\u017cko by\u0142o robi\u0107. No natomiast bra\u0142o si\u0119 klocka, ucina\u0142o si\u0119 najpierw klocka z okr\u0105g\u0142ego drzewa na d\u0142ugo\u015b\u0107 \u0142y\u017cki. Potem siekier\u0105 si\u0119 szczypa\u0142o na takie deszczu\u0142eczki i z ka\u017cdy jednej wycina\u0142o si\u0119 \u0142y\u017ck\u0119. Najpierw siekier\u0105 z grubsza, potem no\u017cem, potem na kolanie si\u0119 wyd\u0142ubywa\u0142o \u015brodek, taki krzywy no\u017cyk do tego s\u0142u\u017cy\u0142. Potem si\u0119 to struga\u0142o takim obur\u0119cznym no\u017cem, a potem si\u0119 r\u0119cznie jeszcze czy\u015bci\u0142o. No i suszy\u0142o, czy\u015bci\u0142o si\u0119 suche \u0142y\u017cki. Nad piecem si\u0119 suszy\u0142o. Wtedy si\u0119 r\u0119cznie czy\u015bci\u0142o, to nie by\u0142y tak czyszczone jak teraz g\u0142adziutko, bo si\u0119 nie da\u0142o… \u0142y\u017cki by\u0142y bardziej rze\u017abione ni\u017c teraz\u201d [4]. \u0141y\u017cki sprzedawano handlarzom z Kunkowej, kt\u00f3rzy rozwozili towar w okolice Poznania, Warszawy i Krynicy a w p\u00f3\u017aniejszych czasach do sp\u00f3\u0142dzielni w \u017burowej. Towar produkowa\u0142o si\u0119 g\u0142\u00f3wnie w okresie zimowym, poniewa\u017c latem by\u0142o du\u017co pracy na gospodarce, w czasach r\u0119cznej pracy wyrabiano ok. trzech tuzin\u00f3w \u0142y\u017cek dziennie.<\/p>\n\n\n\n

\n

[1] A. Piecuch, Wok\u00f3\u0142 U\u015bcia Gorlickiego. Szlakiem ma\u0142ej i du\u017cej architektury sakralnej gminy U\u015bcie Gorlickie. Tom III,<\/em> Oficyna Wydawnicza Apla, Krosno 2013, s. s. 163.<\/p>\n\n\n\n

[2] https:\/\/www.lem.fm\/archiwa\/obiekt.php?search=Przys%C5%82up&type=0&id=310<\/p>\n\n\n\n

[3] wypowied\u017a Mateusza Sory z 22.03.2017 r.<\/p>\n\n\n\n

[4] wypowied\u017a Stefana Cymba\u0142y z 13.11.2023 r.<\/p>\n\n\n\n

Regina Pazdur<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Grzegorz Cymba\u0142a (ur. 1919 r. w USA) to syn Micha\u0142a (1890-1960) i Marii z d. Pucher (1897-1972), wnuk Bazylego i Marii z Kapeluch\u00f3w z Nowicy, … czytaj dalej…Grzegorz Cymba\u0142a<\/span><\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1465,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,5],"tags":[],"class_list":["post-1458","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-lyzkarze"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1458","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1458"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1458\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1744,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1458\/revisions\/1744"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1465"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1458"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1458"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1458"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}