Przedstawiamy fotografie narz\u0119dzi i paru unikatowych wyrob\u00f3w nale\u017c\u0105cych do Bronis\u0142awa Wr\u00f3bla. Narz\u0119dzia te zgromadzone s\u0105 w zabytkowej chy\u017cy w Nowicy a nale\u017ca\u0142y do przodk\u00f3w Bronis\u0142awa Wr\u00f3bla, ojca Jana a tak\u017ce pradziadka od strony matki Aleksego Szmajdy (1873\u20131967). <\/p>\n\n\n\n
By\u0142 on wybitnym rzemie\u015blnikiem i stolarzem. Skonstruowa\u0142 samodzielnie z du\u017c\u0105 dba\u0142o\u015bci\u0105 o detale wiele pi\u0119knie wykonanych narz\u0119dzi i przedmiot\u00f3w u\u017cytkowych, nie tylko \u0142y\u017cek ale tak\u017ce wi\u0119kszych form jak np. meble. Mieszka\u0144cy pami\u0119taj\u0105 jego skrzypki czy rowerek; do dnia dzisiejszego zachowa\u0142a si\u0119 m.in. rama okienna, opakowanie na okulary i wiele w\u0142asnor\u0119cznie wykonanych narz\u0119dzi stolarskich (heble, r\u0105czki do pi\u0142ek i same pi\u0142ki, cyrkiel, o\u015bniki, k\u0105tomierz, ri\u017cce itp.). Tokarnie r\u0119czne wyrabiane przez niego charakteryzuj\u0105 si\u0119 posiadaniem element\u00f3w gwintowanych (mia\u0142 bowiem gwintownic\u0119). Pracowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c na tokarce no\u017cnej, na kt\u00f3rej wyrabia\u0142 m.in. tzw. jesionowe g\u0142owy do wozu, zreszt\u0105 by\u0142 bardzo wszechstronnym rzemie\u015blnikiem, zajmowa\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c ko\u0142odziejstwem i bednarstwiem. Podczas kwerend odnalaz\u0142am wywiad przeprowadzony z nim 5 maja 1962 r. przez Mari\u0119 Brylak z ramienia Uniwersytetu Marii Curie Sk\u0142odowskiej (UMCS) w Lublinie. Dowiadujemy si\u0119 z niego, i\u017c do wyrobu \u0142y\u017cek u\u017cywa\u0142 drewna jaworowego. Opisa\u0142 tak\u017ce szczeg\u00f3\u0142owo sam proces pracy nad \u0142y\u017ck\u0105: \u201eJaworowy pniaczek \u0142upie si\u0119 toporkiem na pod\u0142u\u017cne cz\u0119\u015bci. Nast\u0119pnie od\u0142upan\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 obrabia si\u0119 przez zacinanie i ociosywanie tak d\u0142ugo, a\u017c utworzy si\u0119 klocem w kszta\u0142cie d\u0142ugiego klina. W\u0119\u017cszy koniec ucina si\u0119 tyle, by uzyska\u0107 odpowiedni\u0105 d\u0142ugo\u015b\u0107. Szersz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 klocka zacina si\u0119 na odpowiedniej wysoko\u015bci, aby wyodr\u0119bni\u0107 g\u0142\u00f3wk\u0119 \u0142y\u017cki, kt\u00f3r\u0105 z jednej strony zciosuje si\u0119 na p\u0142asko, a z drugiej, drobnymi ciosami siekierki zaokr\u0105gla si\u0119 sp\u00f3d miseczki. Nast\u0119pnie obrabia si\u0119 mniej wi\u0119cej na g\u0142adko trzonek i zn\u00f3w wraca si\u0119 do g\u0142\u00f3wki, wyr\u0119buj\u0105c (ci\u0105gle siekierk\u0105) jej wn\u0119trze. Wygl\u0105da to w ten spos\u00f3b, \u017ce sporz\u0105dza si\u0119 po p\u0142askiej stronie g\u0142\u00f3wki szereg drobnych pod\u0142u\u017cnych naci\u0119\u0107 i wyd\u0142ubuje si\u0119 drzewo podwa\u017caj\u0105c uko\u015bnie naci\u0119te kawa\u0142ki w ten spos\u00f3b tworzy si\u0119 p\u0142ytka na razie i niezbyt foremna miseczka\u201d. Brylak niestety nie opisuje dok\u0142adnie narz\u0119dzi, za pomoc\u0105 kt\u00f3rych wyrabia\u0142 \u0142y\u017cki Szmajda. W dalszym fragmencie zapisu wywiadu czytamy: \u201eDalej wykonawca pracuje na prymitywnej tokarce r\u0119cznej: jedn\u0105 r\u0119k\u0105 poci\u0105ga sznurek tokarki, kt\u00f3ry owini\u0119ty jest na \u0142y\u017cce \u2013 wprawiaj\u0105c j\u0105 w do\u015b\u0107 szybki ruch obrotowy, drug\u0105 r\u0119k\u0105 za pomoc\u0105 d\u0142uta (do\u0142oto<\/em>) wyr\u00f3wnuje si\u0119 trzonek. Nast\u0119pnie ju\u017c poza tokark\u0105 obciosuje si\u0119 r\u0119cznie czubek miseczki na p\u00f3\u0142okr\u0105g\u0142o i du\u017cym no\u017cem (ni\u017c do wrzyci<\/em>) \u015bcina si\u0119 na p\u0142asko g\u00f3rne kraw\u0119dzie miseczki. Potem haczykowatym narz\u0119dziem, zwanym \u201eri\u017ccec<\/em>\u201d, wyd\u0142ubuje si\u0119 reszt\u0119 drzewa z wn\u0119trza miski i wyg\u0142adza, a du\u017cym \u201eobirucznym ni\u017com<\/em>\u201d wyka\u0144cza si\u0119 na g\u0142adko sp\u00f3d i trzonek \u0142y\u017cki\u201d. Je\u015bli chodzi o wyroby bednarskie to z wywiadu z Janem Michniakiem przeprowadzonym przez Halin\u0119 Piaseck\u0105 z UMCSu w Lublinie 18 listopada 1962 r. dowiadujemy si\u0119, \u017ce w Nowicy wyrabiano ich bardzo ma\u0142o a przed II wojn\u0105 zajmowa\u0142 si\u0119 ich produkcj\u0105 w\u0142asnie Aleksy Szmajda, kt\u00f3ry wyrabia\u0142 proste i niezdobione beczki.<\/p>\n\n\n