Wie\u015b po\u0142o\u017cona w w\u0105skiej dolinie nad potokiem Przys\u0142upianka, nazywany dawniej w swoim dolnym odcinku na terenie wsi Kunkowska Rzeka. Potok zasilany jest kilkoma strugami: te, kt\u00f3re wyp\u0142ywaj\u0105 ze stok\u00f3w g\u00f3ry \u0141ysiec nazywaj\u0105 si\u0119 Obszarski Potok i Cykliniacki Potok; ten cz\u0119sto wysychaj\u0105cy i p\u0142yn\u0105cy ze stok\u00f3w Wierchu nazywa si\u0119 Sucha Nowica. G\u0142\u00f3wna grupa zabudowa\u0144 po\u0142o\u017cona jest w dolinie, kt\u00f3ra jest otoczona z trzech stron pasmami g\u00f3rskimi:<\/p>\n\n\n\n
\u2013 od p\u00f3\u0142nocy wznosi si\u0119 g\u00f3ra \u0141ysiec (662 m n.p.m.) ze stokami: Huszcz, Debria, Gru\u0144 i Pod Gruniem;<\/p>\n\n\n\n
\u2013 od p\u00f3\u0142nocnego zachodu wie\u015b otacza wschodnia cz\u0119\u015b\u0107 Pienin Gorlickich z g\u00f3r\u0105 Czerte\u017cyki (628 m n.p.m.) wraz ze stokami Ob\u0142azia i Grabina;<\/p>\n\n\n\n
\u2013 od po\u0142udnia wie\u015b okala g\u00f3ra Kopa (672 m n.p.m.) dawniej zwana Szczob<\/em> (Szczeb, Sczeb<\/em>);<\/p>\n\n\n\n \u2013 od wschodu wznosi si\u0119 rozleg\u0142e i \u0142agodne, zalesione pasmo zwane Wierchem[1]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Przy drodze do cerkwi, ko\u0142o dawnej szko\u0142y a dzisiejszej \u015bwietlicy wiejskiej, znajduje si\u0119 pami\u0105tkowy obelisk postawiony w rzekom\u0105 600 letni\u0105 rocznic\u0119 powstania wsi w 1991 r. B\u0142\u0119dn\u0105 informacj\u0119 o tym, \u017ce Kunkowa zosta\u0142a za\u0142o\u017cona w 1391 r. (i wymieniona w dokumencie W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y z tego roku) poda\u0142 sk\u0105din\u0105d wybitny badacz Stanis\u0142aw Kura\u015b. Uto\u017csami\u0142 on Kunkow\u0105 z miejscowo\u015bci\u0105 Kunczowa le\u017c\u0105c\u0105 w Beskidzie S\u0105deckim[2]<\/a>. Je\u015bli chodzi o etymologi\u0119 nazwy wsi to nie ma pewno\u015bci, K. Rymut[3]<\/a> sugeruje, \u017ce pochodzi ona od nazwy osobowej Kunek<\/em>, z kolei A. Piecuch[4]<\/a> nazw\u0119 wywodzi od kun \u2013 my\u015bliwskich lub k\u0142usowniczych pu\u0142apek na zwierz\u0119ta. Ten ostatni pisze: \u201eKunkowa by\u0142a wymieniana w dokumencie z 1512 m\u00f3wi\u0105cym o wt\u00f3rnej lokacji na prawie wo\u0142oskim U\u015bcia (ob. U\u015bcia Gorlickiego). W\u00f3wczas to G\u0142adysze: Jan, Jakub i Stanis\u0142aw odnawiaj\u0105 dla krajnika U\u015bcia, Jaszkonisza przywilej lokacyjny, oznaczaj\u0105 jego granice i m\u00f3wi\u0105, \u017ce jeden z nale\u017c\u0105cych do U\u015bcia obszar\u00f3w jest pod Kunkow\u0105\u201d[5]<\/a>. Kolejna wzmianka o Kunkowej pochodzi z 1599 r. i pojawia si\u0119 w zwi\u0105zku z tzw. Kluczem Klimkowskim. W owym roku od Samuela Branickiego ca\u0142y wspomniany klucz wraz z wymienion\u0105 w nim wsi\u0105 Kunkow\u0105 (zwan\u0105 w\u00f3wczas Homkowka) sprzeda\u0142 podstaro\u015bci grodzkiemu bieckiemu Janowi Potockiemu. Kunkowa przesz\u0142a w posiadanie syna Jana \u2013 Adama, a po jego \u015bmierci odziedziczy\u0142a j\u0105 Zofia z Przypkowskich. W roku 1646 Kunkowa przechodzi w posiadanie syna Adama \u2013 podczaszego che\u0142mskiego Jerzego z Potoka Potockiego[6]<\/a>; zakupi\u0142 on i pozosta\u0142e wsie Kresu Klimkowskiego. Po jego \u015bmierci w\u0142a\u015bcicielk\u0105 d\u00f3br staje si\u0119 jego \u017cona Urszula z Gli\u0144skich Potocka, a p\u00f3\u017aniej c\u00f3rka Marianna, \u017cona stolnika Ziemi Przemyskiej Kaspra Wojakowskiego. W roku 1722 Kunkowa staje si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 syna Marianny i Kaspra \u2013 Micha\u0142a, kt\u00f3r\u0105 sprzedaje j\u0105 trzy lata p\u00f3\u017aniej chor\u0105\u017cemu krakowskiemu i s\u0119dziemu grodu bieckiego Stanis\u0142awowi \u0141\u0119towskiemu[7]<\/a>. Dalsze perypetie w\u0142asno\u015bciowe wsi zwi\u0119\u017ale opisuje A. Piecuch: \u201ePo jego \u015bmierci [Stanis\u0142awa \u0141\u0119towskiego \u2013 przyp. autor] wsi\u0105 w\u0142ada\u0142a ca\u0142a rodzina \u0141\u0119towskich. Od 1751 r. by\u0142a to Joanna \u0141\u0119towska, wnuczka Stanis\u0142awa, kt\u00f3ra wnios\u0142a Kunkow\u0105 do ma\u0142\u017ce\u0144stwa z Tadeuszem Siedleckim. Pod koniec XVIII w. w\u0142a\u015bcicielem wsi by\u0142a ich c\u00f3rka Anna z Siedleckich Paw\u0142owska. W pewnym okresie so\u0142tysostwo kunkowskie dzier\u017cyli wywodz\u0105cy si\u0119 zapewne z s\u0105siednich Leszczyn so\u0142tysi, na co po\u015brednio wskazuje nazwisko jednego z nich. Funkcj\u0119 t\u0119 piastowa\u0142 Teodro Lesczy\u0144ski Dzwonczyk, kt\u00f3ry by\u0142 jednocze\u015bnie w Kunkowej w\u0142a\u015bcicielem warsztatu stolarskiego. W 1792 r. w\u0142a\u015bcicielem Kunkowej by\u0142 r\u00f3d Siedleckich\u201d[8]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Jedn\u0105 z bardziej znanych postaci \u017cyj\u0105c\u0105 w XIX w. w Kunkowej by\u0142 niew\u0105tpliwie Orest H\u0142adyk. To wa\u017cna posta\u0107 w historii Ziemi Gorlickiej: radny powiatowy za czas\u00f3w cesarstwa austro-w\u0119gierskiego, kt\u00f3ry razem z innymi osobisto\u015bciami przyczyni\u0142 si\u0119 do powstania pierwszego szpitala w Gorlicach. W jaki spos\u00f3b? O swoim pradziadku tak opowiada Stefan H\u0142adyk: \u201eJako cz\u0142owiek na \u00f3wczesne czasy maj\u0119tny, wydelegowa\u0142 ze swojego gospodarstwa w Kunkowej par\u0119 koni, w\u00f3z i cz\u0142owieka, kt\u00f3ry zosta\u0142 pomocnikiem murarza. Pradziad udzieli\u0142 wsparcia na miesi\u0105c, co poczytywane by\u0142o jako akt wspania\u0142omy\u015blno\u015bci\u201d[9]<\/a>. W zwi\u0105zku z tym, \u017ce Orest H\u0142adyk biegle pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 j\u0119zykiem niemieckim pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 t\u0142umacza na dworze dziedzica Goetza w Klimk\u00f3wce. Przez okres 32 lat pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 w\u00f3jta gromady Kunkowa, symbol jego w\u0142adzy \u2013 \u0142a\u0144cuch, mo\u017cna ogl\u0105da\u0107 w Muzeum Regionalnym PTTK w Gorlicach. Po zako\u0144czeniu pa\u0144szczyzny Orest H\u0142adyk zak\u0142ada w Kunkowej karczm\u0119, by\u0142o to wa\u017cne miejsce odpoczynku i wyszynku dla kupc\u00f3w, handlarzy i rzemie\u015blnik\u00f3w podr\u00f3\u017cuj\u0105cych wtenczas po jarmarkach. Mia\u0142 on tak\u017ce sw\u00f3j udzia\u0142 w budowie wzniesionej w 1868 r. cerkwi, gdzie pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 starosty cerkiewnego i psalmisty[10]<\/a>. Pierwsza cerkiew w Kunkowej zosta\u0142a wybudowana w latach 1665\u20131666 dzi\u0119ki staraniom mieszka\u0144c\u00f3w Jana Maxymiaka i Szymona Barny. Sto lat p\u00f3\u017aniej rozpocz\u0119to, trwaj\u0105c\u0105 6 lat, jej przebudow\u0119, zmieniono pokrycie dachu wprowadzaj\u0105c zr\u0119bowe kopu\u0142y. Istniej\u0105 przypuszczenia, \u017ce obecna cerkiew, ta z 1868 r., powsta\u0142a w wyniku ca\u0142kowitej przebudowy cerkwi ju\u017c istniej\u0105cej. Pewnym jest, \u017ce kolejne odnawianie cerkwi, zaliczanej do grupy w typie p\u00f3\u0142nocno-zachodnim (wariant m\u0142odszy) mia\u0142o miejsce w latach 1904-1905. \u015awi\u0105tynia ma tradycyjny, tr\u00f3jdzielny i wyd\u0142u\u017cony rzut z prezbiterium usytuowanym od wschodu, zbudowanym na planie kwadratu, tr\u00f3jbocznie zako\u0144czonym, z dobudowan\u0105 od p\u00f3\u0142nocy zakrysti\u0105. Babiniec (przednawie) przylega do prostok\u0105tnej nawy, wn\u0119trze budowli wyposa\u017cone jest w okna: po jednym od po\u0142udnia i od p\u00f3\u0142nocy w babi\u0144cu, po dwa w nawie od po\u0142udnia i p\u00f3\u0142nocy oraz po jednym od po\u0142udnia i wschodu w prezbiterium; zakrysti\u0119 od p\u00f3\u0142nocnej strony o\u015bwietla jedno okno. \u015aciany boczne cerkwi oszalowano pionowo po\u0142o\u017conymi gontami[11]<\/a>. Od zachodu postawiona jest s\u0142upowo-ramowa, zbudowana na planie kwadratu, wie\u017ca pe\u0142ni\u0105ca funkcj\u0119 dzwonnicy (kt\u00f3rej s\u0142upy no\u015bne ujmuj\u0105 babiniec). Prostok\u0105tne drewniane drzwi na wie\u017c\u0119 znajduj\u0105 si\u0119 po zachodniej jej stronie.<\/p>\n\n\n\n Wiemy, \u017ce szko\u0142a w Kunkowej istnia\u0142a ju\u017c w 1880 r., a powsta\u0142a z inicjatywy Maksyma H\u0142adyka, syna wspomnianego Oresta. Dzieci uczy\u0142y si\u0119 w szkole wieczorami, poniewa\u017c w ci\u0105gu dnia musieli wywi\u0105zywa\u0107 si\u0119 ze swoich obowi\u0105zk\u00f3w na gospodarstwach. Maksym H\u0142adyk (zm. 1937 r.) za\u0142o\u017cy\u0142 tak\u017ce czytelnie i ko\u0142o teatralne a tak\u017ce sprowadzi\u0142 do szko\u0142y dyrygenta \u015bwieckiego ch\u00f3ru[12]<\/a>. Na prze\u0142omie XX i XXI w. szko\u0142a funkcjonowa\u0142a jako jedna z najmniejszych szk\u00f3\u0142 w Polsce: w 1998 r. ucz\u0119szcza\u0142o do niej 6 a w 2000 r. 7 uczni\u00f3w. W 2000 r. szko\u0142a nosi\u0142a nazw\u0119 \u201eMa\u0142a szko\u0142a im. Jacka Kuronia w Kunkowej\u201d, wynika\u0142o to z tego, i\u017c polityk ten (jako przewodnicz\u0105cy Poselskiej Komisji Mniejszo\u015bci Narodowych i Etnicznych), by\u0142 osobi\u015bcie zaanga\u017cowany w spraw\u0119 utrzymania szko\u0142y i bra\u0142 udzia\u0142 w mediacji jaka mia\u0142a miejsce pomi\u0119dzy rodzicami a w\u00f3jtem Gminy U\u015bcie Gorlickie[13]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Je\u015bli chodzi o liczb\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w omawianej wsi, sytuacja wygl\u0105da\u0142a nast\u0119puj\u0105co. W 1665 r. wie\u015b zamieszkiwano 65 os\u00f3b, w 1777 r. \u2013 140, w 1879 \u2013 284[14]<\/a>. Jak podaje J. Czajkowski w 1785 r. by\u0142o we wsi 250 grekokatolik\u00f3w, w 1890 r. \u2013 306 a w 1928 r. \u2013 385[15]<\/a>. Na prze\u0142omie XIX i XX w. na emigracji \u2013 g\u0142\u00f3wnie w USA \u2013 przebywa\u0142o 20 % mieszka\u0144c\u00f3w Kunkowej. W 1890 r. tereny wsi zajmowa\u0142y ok. 560 ha (966 morg\u00f3w) grunt\u00f3w[16]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n [1]<\/a> A. Piecuch, Wok\u00f3\u0142 U\u015bcia Gorlickiego. Szlakiem ma\u0142ej i du\u017cej architektury sakralnej gminy U\u015bcie Gorlickie. Tom III,<\/em> Oficyna Wydawnicza Apla, Krosno 2013, s. 254.<\/p>\n\n\n\n [2]<\/a> S. Kura\u015b, Osadnictwo i zagadnienia wiejskie w gorlickim do po\u0142owy XVI w., [w]: Nad rzek\u0105 Rop\u0105. Szkice Historyczne. Tom III, Krak\u00f3w 1968. B\u0142\u0119dn\u0105 informacj\u0119 koryguje J. Czajkowski, Dzieje osadnictwa historycznego na Podkarpaciu i jego odzwierciedlenie w grupach etnograficznych<\/em>, [w]: J. Czajkowski (red), \u0141emkowie w historii i kulturze Karpat. Cz\u0119\u015b\u0107 I<\/em>, Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku, Sanok 1995, s. 106.<\/p>\n\n\n\n [3]<\/a> K. Rymut, Nazwy miejscowe dawnego Powiatu Bieckiego<\/em>, Zak\u0142ad Narodowy Imienia Ossoli\u0144skich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Wroc\u0142aw i in. 1975, s. 62.<\/p>\n\n\n\n [4]<\/a> A. Piecuch, Wok\u00f3\u0142 U\u015bcia Gorlickiego. Szlakiem ma\u0142ej i du\u017cej architektury sakralnej gminy U\u015bcie Gorlickie. Tom III<\/em>, cyt. wyd., s. 255.<\/p>\n\n\n\n [5]<\/a> Tam\u017ce. Autor powo\u0142uje si\u0119 na S\u0142ownik historyczno-geograficzny woj. krakowskiego w \u015bredniowieczu. Cz\u0119\u015b\u0107 III.<\/em> Zeszyt 2, s. 354 a tak\u017ce J. Czajkowski, Studia nad \u0141emkowszczyzn\u0105<\/em>, Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku, Sanok 1999, s. 53.<\/p>\n\n\n\n [6]<\/a> A. W\u00f3jcik, G\u0142adysze pionierzy osadnictwa na Pog\u00f3rzu<\/em>, Komitet Regionalny, Gorlice 1948, s. 66.<\/p>\n\n\n\n [7]<\/a> A. Piecuch, Wok\u00f3\u0142 U\u015bcia Gorlickiego. Szlakiem ma\u0142ej i du\u017cej architektury sakralnej gminy U\u015bcie Gorlickie. Tom III<\/em>, cyt. wyd., s. 256.<\/p>\n\n\n\n [8]<\/a> Tam\u017ce, s. 257.<\/p>\n\n\n\n [9]<\/a> H. Gajda, H\u0142adykowie z dziada pradziada<\/em>, \u201eGazeta Gorlicka\u201d, 4.01. 2008, http:\/\/www.beskid-niski.pl\/index.php?pos=\/aktualnosci\/a3u<\/a> [01.12.2023].<\/p>\n\n\n\n [10]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\n\n\n\n [11]<\/a> A. Piecuch, Wok\u00f3\u0142 U\u015bcia Gorlickiego. Szlakiem ma\u0142ej i du\u017cej architektury sakralnej gminy U\u015bcie Gorlickie. Tom III<\/em>, cyt. wyd., s. 264-265.<\/p>\n\n\n\n [12]<\/a> H. Gajda, H\u0142adykowie z dziada pradziada<\/em>, \u201eGazeta Gorlicka\u201d, 4.01. 2008, http:\/\/www.beskid-niski.pl\/index.php?pos=\/aktualnosci\/a3u<\/a> [01.12.2023].<\/p>\n\n\n\n [13]<\/a> A. Piecuch, Wok\u00f3\u0142 U\u015bcia Gorlickiego. Szlakiem ma\u0142ej i du\u017cej architektury sakralnej gminy U\u015bcie Gorlickie. Tom III<\/em>, cyt. wyd., s. 259.<\/p>\n\n\n\n [14]<\/a> Z. Szanter, Z przesz\u0142o\u015bci \u0141emkowszczyzny. Dorzecze g\u00f3rnej Ropy. Historia wsi i sztuka cerkiewna XVIII wieku<\/em>, Towarzystwo Karpackie PTR Kartografia, Warszawa 2005, s. 42, za: \u0179r\u00f3d\u0142a dziejowe T. XIV, Polska XVI wieku pod wzgl\u0119dem geograficzno-statystycznym opisana przez A. Pawi\u0144skiego, Ma\u0142opolska T. IV<\/em>, Warszawa 1886.<\/p>\n\n\n\n [15]<\/a> J. Czajkowski, Studia nad \u0141emkowszczyzn\u0105<\/em>, Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku, Sanok 1999, s. 177.<\/p>\n\n\n\n [16]<\/a> A. Piecuch, Wok\u00f3\u0142 U\u015bcia Gorlickiego. Szlakiem ma\u0142ej i du\u017cej architektury sakralnej gminy U\u015bcie Gorlickie. Tom III<\/em>, cyt. wyd., s. 257.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Wie\u015b po\u0142o\u017cona w w\u0105skiej dolinie nad potokiem Przys\u0142upianka, nazywany dawniej w swoim dolnym odcinku na terenie wsi Kunkowska Rzeka. Potok zasilany jest kilkoma strugami: te, … czytaj dalej…KUNKOWA<\/span><\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1279,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-83","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/83","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=83"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/83\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1280,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/83\/revisions\/1280"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1279"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=83"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n\n\n\n