{"id":76,"date":"2023-08-21T11:20:50","date_gmt":"2023-08-21T11:20:50","guid":{"rendered":"http:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/?page_id=76"},"modified":"2024-02-20T20:55:06","modified_gmt":"2024-02-20T20:55:06","slug":"przyslup","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/przyslup\/","title":{"rendered":"PRZYS\u0141UP"},"content":{"rendered":"\n

Oficjalna nazwa aktualnego przysi\u00f3\u0142ka Nowicy brzmi Przys\u0142op[1]<\/a>, przy czym warto pami\u0119ta\u0107 o tym, \u017ce w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w i os\u00f3b zwi\u0105zanych z Beskidem Niskim \u017cywa jest nazwa Przys\u0142up. Tym terminem \u2013 Przys\u0142op, Przys\u0142up czy Prislop<\/em> nazywa si\u0119 w Karpatach zar\u00f3wno nazwy wsi, prze\u0142\u0119czy czy g\u00f3r.<\/p>\n\n\n\n

Andrzej Piecuch pisze: \u201ePrzys\u0142op otoczony jest z trzech stron pasami g\u00f3rskimi. Od p\u00f3\u0142nocy i od wschodu masywem pasma Magury Ma\u0142astowskiej z opadaj\u0105cymi w d\u00f3\u0142 w stron\u0119 zabudowa\u0144 wsi stokami o nazwie Sych\u0142a (w g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci wsi), nieco ni\u017cej po\u0142o\u017conym terenem Horbki (\u0142em. Horbky<\/em>) i jeszcze ni\u017cej, bo ju\u017c okolicy g\u0142\u00f3wnej drogi przez wie\u015b \u2013 stokami o nazwie Kamienniki (\u0142em. Kamynnyky<\/em>). Od po\u0142udnia nad Przys\u0142opiem w pa\u015bmie d\u0142ugiego, odkrytego wa\u0142u o nazwie Wierch (\u0142em. Werch<\/em>), wznosi si\u0119 g\u00f3ra Polana. Z Wierchu opadaj\u0105 w stron\u0119 wsi stoki o nazwach \u0141an, Jaruhy i Obszary[2]<\/a>\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Pojawienie si\u0119 osadnictwa na Przys\u0142opiu zwi\u0105zane jest najprawdopodobniej z G\u0142adyszowem, kt\u00f3ry jest wzmiankowany po raz pierwszy w 1528 r., zwanym w tamtym czasie Kwoczen. W drugiej po\u0142owie XVII w. Przys\u0142op, podobnie jak G\u0142adysz\u00f3w, Smerekowiec i Reget\u00f3w stanowi\u0142 w\u0142asno\u015b\u0107 Jana Zborowskiego. Zofia Szanter jest zdania, i\u017c mieszka\u0144cy Kwoczenia (G\u0142adyszowa) przez d\u0142ugie lata pa\u015bli swoje stada w miejscach, kt\u00f3re w p\u00f3\u017aniejszym czasie sta\u0142y si\u0119 osobnymi wioskami (Przys\u0142opem, Regietowem i Smerekowcem). We wszystkich wymienionych czterech wioskach patronem cerkwi jest \u015bw. Micha\u0142 Archanio\u0142[3]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

W 1601 r. w\u0142a\u015bcicielem Przys\u0142opia by\u0142 Jan z T\u0119czyna Tar\u0142o wojewoda sandomierski. Od 1720 r. Przys\u0142op sta\u0142 si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 Kaspra z Rzeplina i Marianny z Potoka Wojakowskich. P\u00f3\u017aniej przeszed\u0142 w posiadanie rodu Wiktor\u00f3w, m.in. Jana z Wiatrowic Wiktora, kt\u00f3ry by\u0142 tak\u017ce dziedzicem U\u015bcia Ruskiego. W 1807 r. podpisano akt pomi\u0119dzy Janem Wiktorem dziedzicem U\u015bcia, Przys\u0142opia, Kwiatonia, Smerekowca i Huty a Janem i Magdalen\u0105 z Wiktor\u00f3w Trzecieskimi, z kt\u00f3rego wynika, i\u017c Magdalenie nale\u017cy wyp\u0142aci\u0107 \u201esumy posagowe\u201d[4]<\/a>.  Przys\u0142op staje si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 Trzecieskich a w 1836 r. Tytus Trzecieski z Polanki kupuje od Franciszka Trzecieskiego po\u0142ow\u0119 d\u00f3br w U\u015bciu wraz z Przys\u0142opiem, Smerekowcem i Kwiatoniem. W kolejnych latach ziemie te przesz\u0142y na w\u0142asno\u015b\u0107 Magdaleny Mi\u0142kowskiej, a w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym na W. Stawiarskiego i Zofi\u0119 z Mi\u0142kowskich Stawiarsk\u0105. Trzeciescy i Mi\u0142kowscy znani s\u0105 z dzia\u0142alno\u015bci zwi\u0105zanej z przemys\u0142em naftowym w Galicji, g\u0142\u00f3wnie w okolicach Polanki i Krosna[5]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

W ostatniej dekadzie XIX w. Przys\u0142op (razem z cerkwi\u0105) zajmowa\u0142 777 morg\u00f3w gruntu przy 37. domostwach z 221. mieszka\u0144cami; w 1900 r. w 43 gospodarstwach mieszka\u0142y 232 osoby. Wcze\u015bniej liczba mieszka\u0144c\u00f3w wygl\u0105da\u0142a nast\u0119puj\u0105co: w 1665 r. wie\u015b zamieszkiwa\u0142o 45 os\u00f3b, w 1777 r. \u2013 85. W okresie mi\u0119dzywojennym w roku 1921 liczba mieszka\u0144c\u00f3w wynosi\u0142a 196. W 1931 r. Przys\u0142op zajmowa\u0142 powierzchni\u0119 433 ha, w 43 domach mieszka\u0142o 232 mieszka\u0144c\u00f3w[6]<\/a>. Podczas pierwszej wojny \u015bwiatowej trzech mieszka\u0144c\u00f3w wsi zosta\u0142o aresztowanych i wywiezionych do obozu internowania w Thalerhofie k. Grazu (w Austrii): Jan Pelechacz, Konstanty Zwatykanicz, Marek Krajniak (kt\u00f3ry zmar\u0142 tam 23.01.1915)[7]<\/a>.  W obr\u0119bie dawnej wsi Przys\u0142op znajduj\u0105 si\u0119 dwa cmentarze z czas\u00f3w I wojny \u015bwiatowej. Pierwszy z nich to nekropolia nr 58 zbudowana pod samym szczytem Magury Ma\u0142ostowskiej zajmuj\u0105ca powierzchni\u0119 740 m\u00b2, gdzie spoczywaj\u0105 \u017co\u0142nierze austriaccy i rosyjscy. Drugi to cmentarz nr 59 o powierzchni 165 m\u00b2. Teren pod oba cmentarze podarowali mieszka\u0144cy Przys\u0142opia: Leszko Szmajda (cmentarz nr 58) oraz Seman Michalak i Stefan \u017buraw (cmentarz nr 59). Na drugiej nekropolii pochowanych zosta\u0142o 60. \u017co\u0142nierzy z armii austro-w\u0119gierskiej i 20. z armii rosyjskiej (z czego znamy 56 nazwisk os\u00f3b). To wyj\u0105tkowe, ciekawie zaprojektowane przez Dusana Jurkowica miejsce, zosta\u0142o odremontowane w 2008 r. [8]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Podczas II wojny \u015bwiatowej wyjecha\u0142o z Przys\u0142opia do ZSRR 31 rodzin. M\u0119\u017cczyzn, kt\u00f3rzy zostali, wcielono przymusowo do Armii Czerwonej (byli m.in. Michalak i dw\u00f3ch Krajniak\u00f3w) trzem nie \u017conatym ch\u0142opom uda\u0142o si\u0119 uciec[9]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

W ramach \u201eAkcji Wis\u0142a\u201d w czerwcu 1947 r. \u0142emkowskich mieszka\u0144c\u00f3w Przys\u0142opia zosta\u0142o wysiedlonych na Ziemie Zachodnie. Do opustosza\u0142ej wsi przybyli mieszka\u0144cy z podkarpackich wsi, g\u0142\u00f3wnie by pracowa\u0107 w nowopowsta\u0142ym Pa\u0144stwowym Gospodarstwie Rolnym.<\/p>\n\n\n\n

Cerkiew w Przys\u0142opiu uwa\u017cana jest za jedn\u0105 z najstarszych i najcenniejszych zabytk\u00f3w Beskidu Niskiego. Budowla zosta\u0142a umiejscowiona w bliskiej odleg\u0142o\u015bci potoku w latach 1755-1756 w miejsce starej \u015bwi\u0105tyni wzmiankowanej ju\u017c w 1601 r.<\/p>\n\n\n\n

W 1979 r. stan przys\u0142opia\u0144skiej cerkwi by\u0142 bardzo z\u0142y, tak wspomina to Zofia Szanter: \u201eZnikn\u0119\u0142a kostnica, a ogrodzenie zachowa\u0142o si\u0119 w formie szcz\u0105tkowej. W czasie deszczu przez wn\u0119trze cerkwi przep\u0142ywa\u0142 potok, wpadaj\u0105c pod po\u0142udniowym zr\u0119bem nawy, a wyp\u0142ywaj\u0105c pod wie\u017c\u0105 od p\u00f3\u0142nocy. Cz\u0119\u015b\u0107 pod\u0142ogi od strony \u015bciany po\u0142udniowej zmursza\u0142a i zosta\u0142a ca\u0142kowicie pokryta grub\u0105 warstw\u0105 b\u0142ota naniesionego przez wod\u0119. Najwa\u017cniejsze jednak by\u0142o zniszczenie trzech dolnych belek zr\u0119bu, na kt\u00f3re z zewn\u0105trz napiera\u0142a ziemia osuni\u0119tego zbocza: zbutwia\u0142y i zapad\u0142y si\u0119, podobnie, jak dolna partia po\u0142udniowo-zachodniego s\u0142upa wie\u017cy. Cz\u0119\u015bciowo rozmyta by\u0142a tak\u017ce podmur\u00f3wka od strony p\u00f3\u0142nocnej. Wszystko to spowodowa\u0142o przechylenie cerkwi na stron\u0119 po\u0142udniow\u0105 o ok. 0.5 m. co grozi\u0142o zawaleniem\u201d[10]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Na ca\u0142e szcz\u0119\u015bcie cerkiew ta zosta\u0142a uratowana przed ca\u0142kowitym zniszczeniem. W latach 1979\u20131981 dzi\u0119ki akcji zorganizowanej przez Zofi\u0119 Szanter (1952\u20132016), w ramach dzia\u0142alno\u015bci Sekcji Ratowania D\u00f3br Kultury przy Polskim Klubie Ekologicznym, 150 os\u00f3b w ramach czyn\u00f3w spo\u0142ecznych podj\u0119\u0142o si\u0119 ogromnej pracy na rzecz cerkwi (byli to uczestnicy oboz\u00f3w naukowych i w\u0119drownych a tak\u017ce tury\u015bci indywidualni). Prac\u0119 rozpocz\u0119to od wykonania dokumentacji architektonicznej i przeprowadzenia dzia\u0142a\u0144 przygotowawczych na zewn\u0105trz cerkwi \u2013 zaj\u0119\u0142o to rok. W kolejnych dw\u00f3ch latach podniesiono budowl\u0119, wymieniono zniszczone partie zr\u0119bu, wykonano fundamenty i wyprostowano cerkiew. \u015awi\u0105tyni\u0119 osadzono na peckach z betonu i ob\u0142o\u017cono kamieniami, wyr\u00f3wnano poziom gruntu, wyprofilowano stok, wymieniono legary, pod\u0142ogi[11]<\/a>. Prace zwi\u0105zane z zabezpieczeniem ikonostasu wykonano w ramach prac obozu Ko\u0142a Naukowego Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Warszawie. W latach dwutysi\u0119cznych cerkiew zn\u00f3w by\u0142a remontowana (np. w 2010 r. po\u0142o\u017cono now\u0105 pod\u0142og\u0119) a tak\u017ce zadbano o jej ikonostas, kt\u00f3ry od 2009 r. by\u0142 partiami konserwowany[12]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n\n\n\n

[1]<\/a> Wykaz urz\u0119dowych nazw miejscowo\u015bci i ich cz\u0119\u015bci, Obwieszczenie Ministra Spraw Wewn\u0119trznych i Administracji z dnia 17 pa\u017adziernika 2019 r. w sprawie wykazu urz\u0119dowych nazw miejscowo\u015bci i ich cz\u0119\u015bci, cz\u0119\u015b\u0107 IV, s. 1712, online https:\/\/www.gov.pl\/web\/mswia\/wykaz-urzedowych-nazw-miejscowosci-i-ich-czesci<\/a> [02.11.20123].<\/p>\n\n\n\n

[2]<\/a>\u00a0 A. Piecuch, Wok\u00f3\u0142 U\u015bcia Gorlickiego. Szlakiem ma\u0142ej i du\u017cej architektury sakralnej gminy U\u015bcie Gorlickie. Tom III,<\/em> Oficyna Wydawnicza Apla, Krosno 2013, s. 152.<\/p>\n\n\n\n

[3]<\/a> Z. Szanter, Z przesz\u0142o\u015bci \u0142emkowszczyzny. Dzieje Przys\u0142opia i Nowicy<\/em>, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2013, s. 35-36.<\/p>\n\n\n\n

[4]<\/a> A. Piecuch, Wok\u00f3\u0142 U\u015bcia Gorlickiego. Szlakiem ma\u0142ej i du\u017cej architektury sakralnej gminy U\u015bcie Gorlickie. Tom III,<\/em> dz. cyt., s. 156.<\/p>\n\n\n\n

[5]<\/a> Tam\u017ce, s. 157.<\/p>\n\n\n\n

[6]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\n\n\n\n

[7]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\n\n\n\n

[8]<\/a> Tam\u017ce, s. 158-159.<\/p>\n\n\n\n

[9]<\/a> W dorzeczu Ropy. Z materia\u0142\u00f3w Anny Ostrowi\u0144skiej<\/em>, [w:] \u201eMagury\u201d \u201905, s. 120, Za: A. Piecuch, Wok\u00f3\u0142 U\u015bcia Gorlickiego. Szlakiem ma\u0142ej i du\u017cej architektury sakralnej gminy U\u015bcie Gorlickie. Tom III,<\/em> dz. cyt.,s. 158.<\/p>\n\n\n\n

[10]<\/a> Z. Szanter, Z przesz\u0142o\u015bci \u0142emkowszczyzny. Dzieje Przys\u0142opia i Nowicy<\/em>, dz. cyt., s. 249.<\/p>\n\n\n\n

[11]<\/a> A. Piecuch, Wok\u00f3\u0142 U\u015bcia Gorlickiego. Szlakiem ma\u0142ej i du\u017cej architektury sakralnej gminy U\u015bcie Gorlickie. Tom III,<\/em> dz. cyt.,s. 170.<\/p>\n\n\n\n

[12]<\/a> Z. Szanter, Z przesz\u0142o\u015bci \u0142emkowszczyzny. Dzieje Przys\u0142opia i Nowicy<\/em>, dz. cyt., s. 254.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Oficjalna nazwa aktualnego przysi\u00f3\u0142ka Nowicy brzmi Przys\u0142op[1], przy czym warto pami\u0119ta\u0107 o tym, \u017ce w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w i os\u00f3b zwi\u0105zanych z Beskidem Niskim \u017cywa jest nazwa … czytaj dalej…PRZYS\u0141UP<\/span><\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":77,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-76","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/76","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=76"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/76\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1731,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/76\/revisions\/1731"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/77"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=76"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}