![\"\"](\"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/13.png\")
<\/figure>\n\n\n\nFot. 1. Rysunek odr\u0119czny Haliny Piaseckiej z 1966 r.<\/p>\n\n\n\n
Wykonuje g\u0142\u00f3wnie \u0142y\u017cki z drzewa bukowego, kt\u00f3re przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 kupowa\u0142 g\u0142\u00f3wnie z \u201egromadzkich las\u00f3w\u201d i \u201eod \u017byd\u00f3w\u201d. By\u0142o one w\u00f3wczas tanie i nie by\u0142o \u017cadnych trudno\u015bci z jego pozyskaniem. W latach 60. XX. kupowa\u0142 je od las\u00f3w pa\u0144stwowych, robi\u0142 to na jesieni. Opisuje on proces produkcji \u0142y\u017cek w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b: ca\u0142e drzewo r\u017cnie si\u0119 pi\u0142\u0105 na klocki takiej d\u0142ugo\u015bci jak\u0105 maj\u0105 mie\u0107 \u0142y\u017cki z nich robione. Klocki \u201eszczypie\u201d si\u0119 przy pomocy siekiery na mniejsze kawa\u0142ki zwane \u201epackami\u201d. Z tych pacek wyrabia si\u0119 \u0142y\u017cki: \u201eobciesuje\u201d si\u0119 z grubsza siekier\u0105, tak aby ten kawa\u0142ek drewna przypomina\u0142 wygl\u0105dem \u0142y\u017ck\u0119. Nast\u0119pnie za pomoc\u0105 o\u015bnika zwanego \u201eobirucznym ni\u017com\u201d struga si\u0119 trzonek \u0142y\u017cki, wypuk\u0142\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u0142y\u017cki opracowuje si\u0119 tzw. \u201edu\u017cym ni\u017com\u201d a samo wg\u0142\u0119bienie (\u201ejada\u0142o\u201d) za pomoc\u0105 ri\u017cca.<\/p>\n\n\n\n Fot. 2 Rysunek odr\u0119czny Haliny Piaseckiej z 1966 r.<\/p>\n\n\n\n \u0141y\u017cki wyg\u0142adza\u0142o si\u0119 za pomoc\u0105 papieru \u015bciernego zwanego \u201eglanc papierem\u201d. Jan Michniak wyrabia\u0142 g\u0142\u00f3wnie \u0142y\u017cki warszawskie (d\u0142. ca\u0142o\u015bci 40 cm, sam trzonek 30 cm.) i p\u00f3\u0142warszawskie. Wspomina\u0142, \u017ce w okresie mi\u0119dzywojennym w Nowicy wyrabiano drobne przedmioty toczone z drewna, by\u0142y to: grzybki do cerowania po\u0144czoch, cukiernice, jajka na Wielkanoc. We wsi zajmowa\u0142 si\u0119 tym np. Profinij Bihuniak, kt\u00f3ry wyjecha\u0142 po wojnie do ZSRR. Pracowa\u0142 on na tokarce no\u017cnej, toczone przedmioty politurowa\u0142 i rze\u017abi\u0142 a skupowane by\u0142y przez pewnego bli\u017cej nie okre\u015blonego \u017cyda z Gorlic. We wsi wyrabiano r\u00f3wnie\u017c naczynia bednarskie (Aleksy Szmajda) a tak\u017ce wrzeciona. Te ostatnie zwane po \u0142emkowsku \u201ewieretiena\u201d wykonywano z drzewa jaworowego a samo k\u00f3\u0142ko wrzeciona robiono z olchy. W omawianym okresie mi\u0119dzywojnia wyrabiano w Nowicy tak\u017ce zabawki. Zdaniem Jana Michniaka wyrabia\u0142 je np. Teodor Bihuniak, kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c wyjecha\u0142 do ZSRR. Z drzewa osinowego i lipowego wyrabia\u0142 r\u00f3\u017cnego rodzaju w\u00f3zki czy kaczki dla dzieci. Opr\u00f3cz zabawek wyrabiano tak\u017ce leszczynowe fujarki, zajmowali si\u0119 tym: Teodor Bihuniak, Andrij Bihuniak, Stefan Karlak \u2013 oni r\u00f3wnie\u017c wyjechali do ZSRR. Jan Michniak opowiada, \u017ce fujarki by\u0142y zdobione za pomoc\u0105 rozgrzanego stalowego druta, wypalano r\u00f3\u017cne wzory, najcz\u0119\u015bciej kwiatki, drzewka.<\/p>\n\n\n\n Opr\u00f3cz \u0142y\u017cek wyrabia\u0142 on r\u00f3wnie\u017c gonty, latem w lesie a zim\u0105 w domu. Wyrabia\u0142 je z drzewa jod\u0142owego, buk jest za twardym drzewem do tego typu wyrob\u00f3w i co gorsze p\u0119ka na s\u0142o\u0144cu. Jod\u0142\u0119 r\u017cnie si\u0119 za pomoc\u0105 pi\u0142y na klocki o d\u0142ugo\u015bci ok. 60 \u2013 70 cm. Dalej te klocki \u201eszczypie\u201d si\u0119 za pomoc\u0105 siekiery na deseczki w kszta\u0142cie klina grubo\u015bci z jednej strony ok. 3 cm. Przysz\u0142e gonty wyka\u0144cza si\u0119 za pomoc\u0105 \u201eobirucznego ni\u017ca\u201d. Charakterystyczny dla gont\u00f3w otw\u00f3r przebiegaj\u0105cy wzd\u0142u\u017c ca\u0142ej d\u0142ugo\u015bci zwany tzw. \u201epah\u0105\u201d, do kt\u00f3rego wk\u0142ada si\u0119 kolejny gont, wyrabia si\u0119 za pomoc\u0105 narz\u0119dzia zwanego \u201estruhem\u201d.<\/p>\n\n\n\n Fot. 3. Rysunek odr\u0119czny Haliny Piaseckiej z 1966 r.<\/p>\n\n\n\n Zdaniem Jana Michniaka zar\u00f3wno przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 jak i w okresie mi\u0119dzywojennym wszyscy gospodarze z Nowicy zajmowali si\u0119 wyrobem produkt\u00f3w z drewna, ci kt\u00f3rzy byli bogatsi wyrabiali je jedynie latem, biedniejsi zajmowali si\u0119 tym rzemios\u0142em w okresie ca\u0142ego roku.<\/p>\n\n\n\n Podejmuj\u0105c temat tworzenia swego rodzaju sp\u00f3\u0142ek produkcyjnych lub handlowych Jan Michniak wspomina, \u017ce Andrzej i Jan Potoccy wraz z Andrzejem Bihuniakiem na wsp\u00f3lny rachunek, wyrabiali \u0142y\u017cki (ka\u017cdy z nich mia\u0142 wyznaczon\u0105 funkcj\u0119), sprzedawali a zarobkiem dzielili si\u0119 po r\u00f3wno. Jan Michniak w latach 1935 \u2013 1943 pracowa\u0142 jako najemnik u Stefana Ferenca, latem pomaga\u0142 na gospodarce a zim\u0105 przy wyrobie przedmiot\u00f3w z drewna, w tym okresie wykonywa\u0142 g\u0142\u00f3wnie deski do r\u0105bania mi\u0119sa. Michniak dostawa\u0142 wynagrodzenie w cyklu miesi\u0119cznym lub rocznym; pami\u0119ta\u0142, \u017ce pocz\u0105tkowo by\u0142a to kwota 50 z\u0142 rocznie a p\u00f3\u017aniej 100 z\u0142.<\/p>\n\n\n\n Je\u015bli chodzi o handel drobnymi wyrobami z drewna, zajmowali si\u0119 tym g\u0142\u00f3wnie mieszka\u0144cy innych wsi np. Leszczyn, Jan Michniak wspomina, \u017ce w samej Nowicy w okresie mi\u0119dzywojennym zajmowali si\u0119 tym m.in. Maria Guzik i jej syn Wasyl Guzik. Skupowali oni od mieszka\u0144c\u00f3w te drobne wyroby z drewna i sprzedawali w okresie jesiennym, kobiety kupowa\u0142y w\u00f3wczas wrzeciona, z kt\u00f3rych korzysta\u0142y, g\u0142\u00f3wnie zim\u0105. Chodzili do Smerekowca, G\u0142adyszowa, Banicy, D\u0142ugiej, Czarnego, Bartnego, Ma\u0142astowa. Z tego co pami\u0119ta\u0142, nosili oni te wyroby w worku przewieszonym przez plecy, przy czym okre\u015blenie \u201esprzedawali\u201d jest bardzo na wyrost pieni\u0105dze otrzymywali bowiem tylko czasem, przewa\u017ca\u0142 barter: wymieniali przedmioty z drewna g\u0142\u00f3wnie na zbo\u017ce czy len. Innym, kt\u00f3ry chodzi\u0142 na handel by\u0142 Biszko Wasyl, wiadomo o nim, \u017ce po 1921 r. chodzi\u0142 o do Czech, wychodzi\u0142 z Nowicy, potem szed\u0142 przez Smerekowiec, Regiet\u00f3w, granic\u0119 a\u017c do Bardejowa. W tej miejscowo\u015bci by\u0142o bardzo du\u017co kupc\u00f3w, kt\u00f3rzy wymieniali p\u0142\u00f3tna, r\u00f3\u017cnego rodzaju materia\u0142y i nici na nowickie wyroby drewniane. Zdaniem Jana Michniaka osoby handluj\u0105ce towarami z drewna zarabiali znacznie wi\u0119cej ni\u017c wytw\u00f3rcy. Mo\u017cna by\u0142o si\u0119 na tym zaj\u0119ciu wzbogaci\u0107, zw\u0142aszcza je\u015bli si\u0119 jednocze\u015bnie produkowa\u0142o i handlowa\u0142o, np. Biszko, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie tak robi\u0142, kupi\u0142 sobie przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 kawa\u0142ek ziemi i wybudowa\u0142 \u201enowe budynki\u201d (zosta\u0142 on zabity przez Niemc\u00f3w w czasie wojny). Zdaniem Jana Michniaka nikt na samej produkcji \u201ejeszcze si\u0119 nie wzbogaci\u0142\u201d, zarobione pieni\u0105dze wydawano na rzeczy pierwszej potrzeby: s\u00f3l, naft\u0119, drzewo, ubrania itp.<\/p>\n\n\n\n Fotografie, kt\u00f3r\u0105 prezentujemy poni\u017cej udost\u0119pni\u0142 mi, za co serdecznie raz jeszcze dzi\u0119kuj\u0119 syn Jana \u2013 Stefan, podobnie jak ojciec zajmuj\u0105cy si\u0119 w przesz\u0142o\u015bci \u0142y\u017ckarstwem. Fotografia wyr\u00f3\u017cniaj\u0105ca zosta\u0142a wykonana przez Stanis\u0142awa Cioka. <\/p>\n\n\n\n [1] Badania wykonywane by\u0142y pod kierunkiem profesora Romana Reinfussa z nieistniej\u0105cej dzi\u015b Katedry Etnografii i Etnologii Uniwersytetu Marii Curie Sk\u0142odowskiej w Lublinie. Przeprowadzane by\u0142y w Nowicy, Leszczynach i Kunkowej przez okres 1,5 miesi\u0105ca w terminie od maja 1962 r. do lutego 1966 r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Jan Michniak (1924-1998) mieszkaniec Nowicy, przez szereg lat zajmowa\u0142 si\u0119 wyrobem drewnianych \u0142y\u017cek, podobnie jak i jego ojciec (Andrzej) i dziadek; m\u0105\u017c Marii (1930-2006) ojciec … czytaj dalej…Jan Michniak<\/span><\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1326,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-1295","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1295","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1295"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1295\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1346,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1295\/revisions\/1346"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1326"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1295"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/14.png\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/5.png\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/jan_michniak3_j-002-658x1024.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n