{"id":198,"date":"2023-08-21T19:52:36","date_gmt":"2023-08-21T19:52:36","guid":{"rendered":"http:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/?post_type=jetpack-portfolio&p=198"},"modified":"2023-12-21T14:47:03","modified_gmt":"2023-12-21T14:47:03","slug":"w-bielance","status":"publish","type":"jetpack-portfolio","link":"https:\/\/www.lyzkarstwo.pl\/index.php\/portfolio\/w-bielance\/","title":{"rendered":"W BIELANCE"},"content":{"rendered":"\n

Bielanka s\u0142ynie g\u0142\u00f3wnie z wyrobu dziegciu. Ze wzgl\u0119du na to, i\u017c do dzi\u015b mieszka w niej jeden z ostatnich rzemie\u015blnik\u00f3w, kt\u00f3ry wyrabia metod\u0105 tradycyjn\u0105 gonty wie\u015b t\u0105 obj\u0119to badaniami terenowymi prowadzonymi pod k\u0105tem \u0142y\u017ckarstwa i wyrobu drobnych przedmiot\u00f3w z drewna. Bielanka (nazwa w j. \u0142em. \u0411i\u043b\u044f\u043d\u043a\u0430 \u2013 Bilanka<\/em>) to wie\u015b po\u0142o\u017cona w wojew\u00f3dztwie ma\u0142opolskim, w powiecie gorlickim, w gminie Gorlice, 5 km na po\u0142udnie od drogi krajowej 28 Nowy S\u0105cz \u2013 Gorlice. Miejscowo\u015b\u0107 ta o powierzchni 1014 ha od p\u00f3\u0142nocy graniczy z Szymbarkiem, od po\u0142udniowego wschodu z Leszczynami (gmina U\u015bcie Gorlickie) a od po\u0142udniowego zachodu z \u0141osiem (gmina Ropa).<\/p>\n\n\n\n

Bielanka (obok innych cz\u0119\u015bci so\u0142ectw z gminy Gorlice: Szymbarku, Bystrej, Ropicy Polskiej) wchodzi w sk\u0142ad Po\u0142udniowoma\u0142opolskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu, kt\u00f3ry w sumie zajmuje powierzchni\u0119 362 402 ha i po\u0142o\u017cony jest na terenie 7 powiat\u00f3w[1]<\/a>. Miejscowo\u015b\u0107, kt\u00f3rej nazwa  najprawdopodobniej pochodzi od potoku o jasnej (bi\u0142ej<\/em>) wodzie, istnia\u0142a ju\u017c w roku 1480 r., wtedy to odnotowano j\u0105 jako cz\u0119\u015b\u0107 spadku po Pawle G\u0142adyszu[2]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

W wykazie obiekt\u00f3w wpisanych do Rejestru Zabytk\u00f3w Nieruchomych Wojew\u00f3dztwa Ma\u0142opolskiego pod numerem 286 wpisano  biela\u0144sk\u0105 cerkiew p.w. Opieki NMP, A-363 z 14.03.1984 (NSz), z kolei pod numerem 287 widnieje zapis: szko\u0142a \u0142emkowska, spichlerz, A-359 z 10.11.1983 (NSz)[3]<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Cerkiew pw. Opieki Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny w Bielance zbudowana zosta\u0142a prawdopodobnie w 1773 r., a w 1913 r. j\u0105 odnowiono. Po po\u017carze w 1947 r. kiedy to dachy \u015bwi\u0105tyni strawi\u0142 po\u017car, budynek wyposa\u017cono w dach dwuspadowy. W latach 60. XX w. rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 proces przywracania cerkwi pierwotnego wygl\u0105du,  kt\u00f3ry zako\u0144czy\u0142 si\u0119 w<\/p>\n\n\n\n

2000 r. Zar\u00f3wno dach, \u015bciany nawy jak i prezbiterium i wie\u017ce okryte s\u0105 gontem. Dach wie\u0144cz\u0105 baniaste he\u0142my z pozornymi latarniami, kt\u00f3re pokryte s\u0105 po cz\u0119\u015bci blach\u0105. Cech\u0105 charakterystyczn\u0105 dla \u015bwi\u0105tyni jest pomalowana w g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci na kolor niebieski wie\u017ca. Wn\u0119trze \u015bwi\u0105tyni zdobi polichromia z 1913 r. Do najciekawszych element\u00f3w wyposa\u017cenia nale\u017cy ikonostas z 1783 r. w. oraz ikony \u015bw. Miko\u0142aja oraz Narodzenie Matki Bo\u017cej z XVII w. umieszczone na \u015bcianach babi\u0144ca[4]<\/a>. W \u015bwi\u0105tyni odbywa\u0142y si\u0119 nabo\u017ce\u0144stwa prawos\u0142awne, greckokatolickie i rzymskokatolickie. Zgodnie z art.2. Ustawy z dnia 19 grudnia 2009 r. o uregulowaniu stanu prawnego niekt\u00f3rych nieruchomo\u015bci pozostaj\u0105cych we w\u0142adaniu Polskiego Autokefalicznego Ko\u015bcio\u0142a Prawos\u0142awnego, cerkiew pw. Opieki Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny w Bielance  sta\u0142a si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 Archidiecezji Przemysko-Warszawskiej obrz\u0105dku greckokatolickiego (bizantyjsko-ukrai\u0144skiego)[5]<\/a>. W zwi\u0105zku z tym w 2010 r. rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 przygotowania do zbudowania nowej, parafialnej \u015bwi\u0105tyni prawos\u0142awnej w Bielance. Budowniczym murowanej cerkwi by\u0142 Tadeusz Batory, prezes firmy CERTUS. Po\u015bwi\u0119cenie placu pod budow\u0119 nowej cerkwi mia\u0142o miejsce 4 wrze\u015bnia 2010 r., kamie\u0144 w\u0119gielny pod \u015bwi\u0105tyni\u0119 wmurowano 23 czerwca 2012 a ju\u017c 7 wrze\u015bnia 2014 r. po\u015bwi\u0119cono gotow\u0105 cerkiew pod wezwaniem Opieki Matki Bo\u017cej i Poczajowskiej Ikony Matki Bo\u017cej. Dokona\u0142 tego metropolita Sawa w asy\u015bcie arcybiskup\u00f3w przemyskiego i nowos\u0105deckiego Adama, lubelskiego i che\u0142mskiego Abla, bia\u0142ostockiego i gda\u0144skiego Jakuba oraz biskup\u00f3w gorlickiego Paisjusza, siemiatyckiego Jerzego i supraskiego Grzegorza[6]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Powy\u017cej wsi, w dolinie powsta\u0142a w XIX w. huta szk\u0142a dzia\u0142aj\u0105ca do 1868 r. Je\u015bli chodzi mieszka\u0144c\u00f3w to wiemy, \u017ce w 1921 r. mieszka\u0142o tu 24 rzymskich i 367 greckich katolik\u00f3w i 13 \u017cyd\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Z Bielank\u0105 zwi\u0105zany jest Pawe\u0142 Stefanowski \u2013 posta\u0107 nietuzinkowa. W swoim domu od 1962 r. prowadzi\u0142 prywatne Muzeum \u0141emkowskie, archiwum i bibliotek\u0119.  W 2002 r. w dawnej szkole w Bielance (o kt\u00f3rej by\u0142a mowa wy\u017cej), po uprzednim jej wyremontowaniu na w\u0142asny koszt, utworzy\u0142 sta\u0142\u0105 ekspozycj\u0119 tego\u017c Muzeum. Jak pisze Helena Du\u0107-Fajfer: \u201eJe\u015bli m\u00f3wi\u0107 o panteonie najbardziej zas\u0142u\u017conych dla \u0141emkowyny postaci \u2013 to Pa\u00adwe\u0142 Stefanowski znalaz\u0142 si\u0119 w nim ju\u017c dawno, g\u0142\u00f3wnie ze wzgl\u0119du na skuteczno\u015b\u0107 i wieloaspektowo\u015b\u0107 swojego zaanga\u017cowania. Sama tylko lista (bez bli\u017cszej charakterystyki) jego osi\u0105gni\u0119\u0107 na polu spo\u0142ecznym i artystycznym zdumiewa sw\u0105 d\u0142ugo\u015bci\u0105 i zasi\u0119giem, zw\u0142aszcza kiedy u\u015bwiadomimy sobie w jak trudnych czasach i warunkach dzia\u0142a\u0142\u201d[7]<\/sup><\/a>. Dalej m\u00f3wi o Stefanowskim po pierwsze jako powojennym \u0142emkowskim polityku, kt\u00f3ry od po\u0142owy lat 50. XX w. domaga\u0142 si\u0119 praw obywatelskich dla \u0141emk\u00f3w, s\u0142a\u0142 odezwy, petycje, protesty; w p\u00f3\u017aniejszym czasie zaanga\u017cowanym w dzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczn\u0105 o charakterze ruchu obywatelskiego. W 1989 r. powo\u0142uje on Obywatelski Kr\u0105g \u0141emk\u00f3w w Polsce \u201e\u0413\u043e\u0441\u043f\u043e\u0434\u0430\u0440\u201d po to by walczy\u0107 o zwrot maj\u0105tk\u00f3w \u0142emkowskich (g\u0142\u00f3wnie las\u00f3w) skonfiskowanych w ramach akcji \u201eWis\u0142a\u201d.  Dwa lata p\u00f3\u017aniej w 1991 r. ruch ten staje si\u0119 baz\u0105 dla Rusi\u0144skiego Demokratycznego Kr\u0119gu \u0141emk\u00f3w w Polsce. Po drugie Stefanowski by\u0142 r\u00f3wnie\u017c etnografem, badaczem, kolekcjonerem, archiwist\u0105 i konserwatorem[8]<\/a>. Jak zwraca uwag\u0119 Helena Du\u0107-Fajfer \u201eW\u0142asnym trudem, poszukiwaniami, samokszta\u0142ceniem zdoby\u0142 wyj\u0105tkowo szerok\u0105, rozbudowan\u0105, ale te\u017c krytycznie ustosunkowuj\u0105c\u0105 si\u0119 do wielu propagandowych \u017ar\u00f3de\u0142, wiedz\u0119 \u043e \u0141emkach i \u0141emkowynie. (\u2026) Uchodzi\u0142 za najbardziej kompetentnego znawc\u0119 spraw \u0142emkowskich, uczonego \u0141emka, dysponenta materia\u0142\u00f3w, ksi\u0105\u017cek, dokument\u00f3w, umo\u017cliwiaj\u0105cego dost\u0119p do rzetelnej, niezafa\u0142szowanej wiedzy\u201d[9]<\/a>. To w\u0142a\u015bnie Pawe\u0142 Stefanowski jako pierwszy w 1971 r. opublikowa\u0142 w \u201eNaszym S\u0142owie\u201d skr\u00f3cony akt urodzenia Nikifora, z kt\u00f3rego dowiadujemy si\u0119 jak brzmia\u0142o prawdziwe nazwisko tego utalentowanego malarza \u2013 Epifan Drowniak[10]<\/a>. Wcze\u015bniej w 1969 r. uko\u0144czy\u0142 etnografi\u0119 na Uniwersytecie Wroc\u0142awskim, broni\u0105c pracy p.t. Zmiany w tradycyjnym rolnictwie i hodowli po wojnie na przyk\u0142adzie wsi Bielanka<\/em>[11]<\/a>.<\/em> Du\u017co publikowa\u0142 (m.in. w  czasopi\u015bmie \u201eNasze S\u0142owo\u201d, z kt\u00f3r\u0105 wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 przez trzydzie\u015bci lat pocz\u0105wszy od 1956 r.) a jego artyku\u0142y maj\u0105 charakter zar\u00f3wno publicystyczny jak i popularno-naukowy.  Prowadzi\u0142 liczne badania terenowe, podczas kt\u00f3rych dokonywa\u0142 nagra\u0144 historii m\u00f3wionej i dokumentowa\u0142 dawn\u0105 architektur\u0119. Interesowa\u0142 si\u0119 szczeg\u00f3lnie dawnymi pie\u015bniami i strojami \u0142emkowskimi, kt\u00f3re je\u015bli to by\u0142o tylko mo\u017cliwe skupowa\u0142. Na bazie w\u0142asnych zbior\u00f3w utworzy\u0142 wspomniane wy\u017cej Prywatne Muzeum (wraz ze sta\u0142\u0105 jego ekspozycj\u0105 mieszcz\u0105c\u0105 si\u0119 w dawnej szkole i spichlerzu) opr\u00f3cz tego w 2001 r. powo\u0142a\u0142 do \u017cycia Muzeum \u0141emkowskiego Rzemios\u0142a. Ale to nie wszystko. Wspiera\u0142 zar\u00f3wno eksponatami jak i wiedz\u0105 merytoryczn\u0105 inne plac\u00f3wki muzealne, jedn\u0105 z nich by\u0142o Muzeum \u0141emkowskiej Kultury w Zyndranowej[12]<\/a>. Po trzecie jak pisze cytowana Du\u0107-Fajfer \u201eBy\u0142 Stefanowski rewitalizatorem kultury i tradycji \u0142emkowskich. (\u2026) Celebrowa\u0142 tradycj\u0119 i pami\u0119\u0107 kulturow\u0105 u\u017cywaj\u0105c jej jednocze\u015bnie jako g\u0142\u00f3wnego wyznacznika w reinwencyjnym micie odrodzenia i trwania \u0141emkowyny. Dlatego by\u0142 jednym z inicjator\u00f3w dzia\u0142a\u0144 prze\u0142omowych dla odrodzenia \u0142emkowskiego ducha czyli wzniesienia pomnika ku czci \u0141emk\u00f3w \u2013 ofiar II wojny \u015bwiatowej w U\u015bciu Gorlickim (dawniej: Ruskim), w 1963 r. Ca\u0142y czas anga\u017cowa\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w animowanie \u017cywego ruchu artystycznego w \u0142emkowskich wsiach, dok\u0105d z wysie\u00addlenia powr\u00f3ci\u0142 niewielki procent dawnych mieszka\u0144c\u00f3w. (\u2026) Sam prowadzi\u0142 trzy zespo\u0142y artystyczne (taneczne, teatralne, ch\u00f3ry) w Bielance, \u0141osiu i Koma\u0144czy (\u2026). Praca Stefanowskiego polega\u0142a na integrowaniu \u015brodowiska, scalaniu i kontynuacji dawnych tradycji. Zaprosi\u0142 do Bielanki Jaros\u0142awa Trochanowskiego, \u017ceby stworzy\u0142 i poprowadzi\u0142 Zesp\u00f3\u0142 Pie\u015bni i Ta\u0144ca \u201e\u0141emkowyna\u201d (w 1969 r.), za\u015b sam przez lata prowadzi\u0142 konferansjerk\u0119 w zespole. Ponadto wchodzi\u0142 w sk\u0142ad Komitetu Organi\u00adzacyjnego pierwszych \u0141emkowskich Watr\u201d[13]<\/a>. Stefanowski by\u0142 tak\u017ce poet\u0105, kt\u00f3rego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 lokowana i interpretowana jest w ramach powysiedle\u0144czego nurtu \u0142emkowskiej autoprezentacji. Nale\u017cy przy tym pami\u0119ta\u0107, \u017ce \u201eopr\u00f3cz wierszy o du\u017cej mocy retorycznej, esencjalnych i wzorcowych dla \u0142emkowskiej autoprezentacji i reinwencji, Stefanowski na r\u00f3\u017cnych etapach \u017cycia stworzy\u0142 szereg utwor\u00f3w okoliczno\u015bciowych: lekkich, cz\u0119sto \u017cartobliwych, o p\u0142ynnej pie\u015bniowej melodyce, nawi\u0105zuj\u0105cych do estetyki folklorowej, cz\u0119sto aluzyjnych, przywo\u0142uj\u0105cych wspomnienia os\u00f3b, zdarze\u0144 mi\u0142osnych, mi\u0142ych chwil, epizod\u00f3w \u017cyciowych\u201d[14]<\/a>. O tej postaci mo\u017cna by jeszcze wiele pisa\u0107\u2026Na koniec powr\u00f3\u0107my jeszcze na chwil\u0119 do tera\u017aniejszo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

W Bielance znajduje si\u0119 jednostka Ochotniczej Stra\u017cy Po\u017carnej a tak\u017ce Ko\u0142o Gospody\u0144 Wiejskich i filia O\u015brodka Kultury Gminy Gorlice. Omawiaj\u0105c histori\u0119 ale i wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 wsi Bielanka nie spos\u00f3b nie wspomnie\u0107 o dzia\u0142aj\u0105cych od wrze\u015bnia 2016 r. Warsztatach Terapii Zaj\u0119ciowej. Zosta\u0142y one przeniesione z Dominikowic, gdzie by\u0142y prowadzone od wczesnych lat 90 XX w. Jak czytamy na stronie WTZ Bielanka: \u201e(\u2026) Ze wzgl\u0119du na rosn\u0105ce koszty utrzymania wcze\u015bniejszej plac\u00f3wki budynku parafialnego tzw. \u201eOchronki\u201d w Dominikowicach, oraz brak \u015brodk\u00f3w finansowych i prawnych na przeprowadzenie remontu, postanowiono o przeniesieniu Warsztat\u00f3w z Dominikowic do Bielanki do nowowyremontowanego budynku po starej szkole\u201d[15]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

\n

[1]<\/a> Strategia Rozwoju Gminy Gorlice na lata 2021-2030, Roman Batko Consulting, Gorlice 2021, s. 49,<\/p>\n\n\n\n

 Za\u0142\u0105cznik do Uchwa\u0142y nr XLII\/369\/22 Rady Gminy Gorlice z dnia 5.05.2022 r., https:\/\/bip.malopolska.pl\/e,pobierz,get.html?id=2917361<\/a>, [01.10.2023].<\/p>\n\n\n\n

[2]<\/a> Przewodnik. Beskid Niski dla prawdziwego turysty<\/em>, Oficyna Wydawnicza \u201eRewasz\u201d, Pruszk\u00f3w 2023, s. 273.<\/p>\n\n\n\n

[3]<\/a>Wykaz obiekt\u00f3w wpisanych do Rejestru Zabytk\u00f3w Nieruchomych Wojew\u00f3dztwa Ma\u0142opolskiego z uwzgl\u0119dnieniem podzia\u0142u na powiaty i gminy, https:\/\/www.wuoz.malopolska.pl\/rejestrzabytkow\/<\/p>\n\n\n\n

[4]<\/a> Cerkiew pw. Opieki Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny w Bielance, Szlak Architektury Drewnianej w Ma\u0142opolsce, http:\/\/www.drewniana.malopolska.pl\/?page=obiekty&id=9<\/a> [01.10.2023].<\/p>\n\n\n\n

[5]<\/a> art.2. Ustawy z dnia 19 grudnia 2009 r. o uregulowaniu stanu prawnego niekt\u00f3rych nieruchomo\u015bci pozostaj\u0105cych we w\u0142adaniu Polskiego Autokefalicznego Ko\u015bcio\u0142a Prawos\u0142awnego, Dz. U. z 2010 r. Nr 7, poz. 43, https:\/\/isap.sejm.gov.pl\/isap.nsf\/download.xsp\/WDU20100070043\/T\/D20100043L.pdf<\/a>, [01.10.2023].<\/p>\n\n\n\n

[6]<\/a> ks. Julian Felenczak, ks. Andrzej Lewczak,  Po\u015bwi\u0119cenie cerkwi pw. Opieki Matki Bo\u017cej w Bielance, https:\/\/www.orthodox.pl\/poswiecenie-cerkwi-pw-opieki-matki-bozej-w-bielance\/<\/a>, [01.10.2023].<\/p>\n\n\n\n

[7]<\/a> H. Du\u0107-Fajfer, Wst\u0119p. \u201eZa\u015bpiewa\u0107 swoj\u0105 pie\u015b\u0144 na swoim podw\u00f3rzu\u201d. Podmiotowo\u015b\u0107 naruszona \u2013 podmiotowo\u015b\u0107 niez\u0142omna<\/em>, [w:] P. Stefanowski, Wiersze wybrane<\/em>, Laboratorium Literatury IKRiBL, Siedlce-Warszawa 2021, s. 18.<\/p>\n\n\n\n

[8]<\/a> Tam\u017ce, s. 18-20.<\/p>\n\n\n\n

[9]<\/a> Tam\u017ce, s. 20-21.<\/p>\n\n\n\n

[10]<\/a> \u041f. \u0421\u0442\u0435\u0444\u0430\u043d\u043e\u0432\u0441\u043a\u0456\u0439, P\u043e\u0434o\u0432i\u0434 \u041d\u0438\u043a\u0438\u0444o\u0440\u0430. \u041d\u0438\u043a\u0438\u0444o\u0440 <\/em>\u2013 E\u043fi\u0444a\u043d \u0414\u0440o\u0432\u043d\u044f\u043a <\/em>[w:] \u201e\u041d\u0430\u0448e c\u043bo\u0432o\u201d, \u043d\u0435\u0434i\u043b\u044f 19 IX 1971, pi\u043a XVI, \u043do. 38 (788), c. 3, Podaj\u0119 za: H. Du\u0107-Fajfer, Wst\u0119p. \u201eZa\u015bpiewa\u0107 swoj\u0105 pie\u015b\u0144 na swoim podw\u00f3rzu\u201d. Podmiotowo\u015b\u0107 naruszona \u2013 podmiotowo\u015b\u0107 niez\u0142omn<\/em>a, [w:] P. Stefanowski, Wiersze wybrane, dz. cyt., s. 21.<\/p>\n\n\n\n

[11]<\/a> H5. Du\u0107-Fajfer, Wst\u0119p<\/em>. \u201eZa\u015bpiewa\u0107 swoj\u0105 pie\u015b\u0144 na swoim podw\u00f3rzu\u201d. Podmiotowo\u015b\u0107 naruszona \u2013 podmiotowo\u015b\u0107 niez\u0142omna,<\/em> [w:] P. Stefanowski, Wiersze wybrane<\/em>, dz. cyt., s. 17.<\/p>\n\n\n\n

[12]<\/a> Tam\u017ce, s. 21.<\/p>\n\n\n\n

[13]<\/a> Tam\u017ce, s. 22.<\/p>\n\n\n\n

[14]<\/a> Tam\u017ce, s. 29.<\/p>\n\n\n\n

[15]<\/a> Historia WTZ w Bielance, https:\/\/www.wtzbielanka.pl\/index.php\/o-nas\/historia<\/a>, [10.11.2023].<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n\n\n